Hava land og kommunur skotið yvir mál á eldraøkinum?

Hilbert Elisson
-----

Á sera áhugaverdum fundi - mikukvøldið 5. mars 2014 – í Glæmuni í Kvívík sat undirritaði við stórum áhuga og lurtaði eftir sjónarmiðum hjá politikarum og ikki minst teimum eldru, viðvíkjandi yvirtøkuni av eldraøkinum.
Málið um útleggingina av eldraøkinum, sum lands­stýriskvinnan, Annika Olsen hevur lagt fyri Løgtingið, er eitt sera umfatandi mál, sum kommunurnar í Føroyum væntandi skulu yvirtaka í næstum.
Tað er eingin ivi í mínum hugaheimi, at kommunurnar klára at røkja økið væl betur enn vit nú eru vitni til. Tað eru óivað alt ov nógvar óneyð­ugar funktiónir, sum helst kostað óneyðuga nógv­­ar umsitingarkrónur, í ver­andi skipan. Og hetta er ein stórur trupulleiki fyri hesar tænastur. Og hetta má og skal broytast, táið kommunurnar yvirtaka eldraøkið.
Tað vóru sera nógvar við­komandi og sakligar við­merkingar frá teimum eldru áhoyrarunum á fundinum. Sjónarmiðini eru greið frá teirra síðu, og serliga ynskja tey eina einklari skipan fyri tænastunum í framtíðini. Tey eru ikki serliga væl hoyrd seinastu nógvu árini, um hvørjar tænastur eru bestar fyri júst tey. Tað er sjón fyri søgn má sigast.
Ført varð m.a. fram á nevnda fundi, at málið um yvirtøkuna, snýr seg alt ov nógv um, at vit skulu yvir­taka umsitingina av røktar­heimum, sambýlum, sum vit vita kosta sera nógv í rakstri. Ov lítið verður nevnt um styrktar heimatænastur sum tey nógv heldur vilja hava fyri pengarnar.
Eitt røktarheimspláss kost­ar umleið 2 mill. at byggja, og 500.000 kr. at reka árliga. Tað fáast óivað nógvir heimarøktartímar fyri hesa upphædd, og vit eiga at endurskoða tilboðini til eldra­økið eftir eina yvirtøku um hon verður veruleiki 1. januar 2015. Sjálvandi eru tað fleiri sum hava brúk fyri slíkum tænastum sum eitt røktarheimspláss er – ser­liga sokallaðir tungir patientar – og hesi tilboð eiga eisini framhaldandi at verða. Men ikki øll sum blíva gomul hava brúk fyri ein­um røktarheimsplássi. Langt frá tí. Og tað eiga vit at lurta eftir, tí at tað eru tey eldru sum brúkarar av tænastunum, sum vita best hvør tørvurin veruliga er.
Her hava land og komm­unur helst tikið ov rívan til seinastu árini, um man lurtar eftir teimum gomlu, sum tora at siga sína hugsan um raðfestingarnar innan eldraøkið.
Tey allarflestu – eini 85% - siga seg vilja heldur búgva heima, og vilja hava heima­røktina at gera meira arbeiði á tí økinum. Er tað tá rætt, at vit hava bygt so fín og ikki minst dýr røktarheim til okk­ara eldru?
Tørvurin er nøktaður innan røktarheim til tyngru patientarnar nú, og nú mugu vit leggja annan bógv innan og fáa skil á, hvussu vit skilabetur kunnu brúka skattakrónurnar innan eldra­økið.
Ein møgulleiki sum er nevndur ofta í hesum máli er, at vit eiga at fáa broytt bústaðarmynstur okk­ara so­leiðis, at vit fáa bygt eldra­íbúðir til okkara borgarar at flyta í. Tá verður tað óivað lætt­ari og enn biligari at veita heimatænastur.
Ein annar vinnngur við hesum er, at vit soleiðis lætta um trýstið – sum fleiri kommunur líða undir - at útvega fleiri lutfalsliga dýr grund­øki til teir yngru borg­ararnar, sum vilja seta føtur undir egið borð.
Tað er eisini sera ør­kyml­andi fyri okkum sum skulu yvirtaka raksturin av eldra­økinum, at vit hava so stutta tíð til at viðgerða yvirtøkuna, áðrenn lógin væntandi skal samtykkjast í Løgtinginum.
Men kanska er tað bara soleiðis, at um kommunurnar ikki fá málið at umsita sum skjótast, verður alt bara enn órationellari og dýrari sum tíðin ferð undan okkum.
Tað hava vit ikki ráð til.