Marjun Nielsen, sálarfrøðingur, og Johanna Lindenskov Joensen, námsfrøðiligur ráðgevi
-----
20. juni 2011 kom Fólkaskúlaráðið við einum tilmæli um sernámsfrøði í Føroyum. Eitt av tilmælinum er, sum fyribyrgjandi tiltak, at børnini skulu fara í 1. flokk eitt ár fyrr enn tey fara nú og hava møguleika fyri at ganga 11 ár í skúla. Hetta fyrsta árið skal ikki hava sama innihald sum núverandi 1. flokkur, men hava eina meira spælandi lærutilgongd.
Á vári 2012 kom eitt tilmæli frá skúlastýrunum í Tórshavnar kommunu, sum somuleiðis mælir til, at børnini fara í skúla eitt ár fyrr.
Felagið heim og skúli hevur somuleiðis í lesarabrævi í Skúlablaðnum og í fjølmiðlunum mælt til, at børn fara í skúla eitt ár fyrr.
Mikið kjak hevur í seinastuni verið um, nær børnini í Føroyum skulu fara í skúla. Spurningurin er, um hesi tilmæli byggja á faklig atlit ella um tað er ein persónligur ella politiskur hugburður, sum ger seg galdandi?
Mentamálaráðið bjóðaði inn til eina ráðstevnu 10. mai 2010 í Norðurlandahúsinum, har tey vildu varpa ljós á og fáa eitt kjak um, nær børnini skulu byrja í skúla. Tríggir granskarar, Peder Haug, Niels Egelund og Ingmarie Munkhammar vístu á, hvat ymisk gransking vísti um hetta evni. Niðurstøðan var m.a., at granskingin vísir, at tað er hvørki verri ella betri at byrja í skúla eitt ár fyrr. Menningin hjá børnunum er ikki ávirkað av, nær tey byrja í skúla. At londini rundan um okkum hava valt at koyra børnini í skúla fyrr enn vit, er ikki fakliga grundað, men er ein politisk avgerð.
Sum fakfólk á økinum kenna vit bæði skúlaskipanina og dagstovnaøkið í Føroyum, samstundis sum vit meta okkum at hava eina holla vitan um menningina hjá børnum.
Hyggja vit eftir skúlaskipanini í Føroyum, so liggja stórar avbjóðingar í at geva næmingunum, sum eru í skipanini í dag, eitt nøktandi skúlatilboð. Samfelagið setir stór krøv til skúlan í dag, har øll børn skulu trívast og fakliga fáa nakað burturúr. Hetta krevur, at skúlin veitir næmingunum næmingalagaða undirvísing og heldur teimum til í arbeiðinum. Vit hava fá sertilboð í Føroyum, flokkarnir eru ofta stórir, sum oftast við fáum læraratímum og stuðulstímajáttanin røkkur langt frá til tað, sum skúlarnir meta seg at hava tørv á fyri at kunna geva øllum børnunum eina góða undirvísing. Teir fysisku karmarnir, bæði innandura og uttandura á nógvum skúlum, eru trongir, sjálvt á teimum nýggju skúlunum, og serundirvísingarhøli eru ring at fáa eyga á.
Børn sum eru 5 - 6 ára gomul, har vit skulu leggja dent á eina spælandi lærutilgongd, hava tørv á hóskandi fysiskum kørmum bæði inni og úti, sum er laga til teirra tørv og menning. Flestu skúlagarðar og skúlastovur nøkta ikki henda tørvin í dag.
Børn hava tørv á nærverandi vaksnum fólkum. Veruleikin er, at starvsfólkanormeringin á dagstovnaøkinum er betur enn á skúlaøkinum og gevur hetta betri fortreytir fyri at børnini fáa hesa nærveru. Flestu dagstovnar hava somuleiðis góðar fysiskar karmar og rúma í dag børnum millum 0 og 7 ár.
Okkara ætlan er ikki at seta spurnartekin við tað arbeiðið, sum verður gjørt á skúlum og dagstovnum í dag. Bæði lærarar og pedagogar gera eitt stórt og gott arbeiði á teirra øki. Vit seta hinvegin spurnartekin við, hvat henda politiska avgerðin og fakligu tilmælini at koyra børnini í skúla eitt ár fyrr, byggir á.
Hyggja vit eftir menningini hjá børnum, so mennast og læra tey alt lívið, og henda spælandi lærutilgongdin at menna barnið til lívið fer fram longu frá barnið er føtt og enn tá áðrenn. At styrkja barnið sosialt, kropsliga, kognitivt, málsliga og persónliga er týðandi alt lívið bæði undan og eftir skúlaaldur. At geva barninum eina vitan um seg sjálvan og um verðina, er tað sum allur lærdómur og víðari menning byggir á og henda menning er ikki avmarkað til eitt ávíst tíðarskeið í lívinum.
Vit meta, at tað verður trupult hjá fólkaskúlanum undir núverandi umstøðum at taka ímóti 5 til 6 ára gomlum børnum, bæði viðvíkjandi hvussu skúlin er skipaður, normeringum, fysiskum kørmum og tí fíggjarliga. Vit meta tí í verandi støðu, at vit heldur eiga at menna økið 0 til 7 ár, so at øll børn í Føroyum fáa eitt javnbjóðis tilboð. At tey fáa eina vitan um verðina og seg sjálvan og har tey trívast og mennast. At dentur verður lagdur á at seta orð á og samskifta við børnini um upplivingar og kenslur, at reflektera yvir verðina, seg sjálvan og onnur, at læra børnini at avlesa og samstarva við onnur, tolsemi, áhuga fyri bókstavum og bókstavaljóðum, spæliskriving, at fáa tal- og mongdarfatan, at savna seg um eina uppgávu, rørsluligar avbjóðingar, kreativitet osfr. Hetta tilboð skal verða eins fyri øll børn, so tað ikki er tengt at, hvar barnið býr ella hvat dagtilboð barnið hevur.
Vit eiga at menna okkara egna tilboð heldur enn at kopiera aðrar skipanir fyrilitarleyst, tí fyrimunurin við at vera eitt lítið land er, at tað er lætt at røkka út til øll børn í Føroyum. Her mæla vit til eina meira fleksibla skipan, heldur enn at koyra børnini í skúla sum 5 - 6 ára gomul, har tey skulu møta kl. 8 og har tað er møtiskylda. Um børnini eru á dagstovni til tey eru 6 - 7 ára gomul, skulu tey bert fyrihalda seg til eitt tilboð allan dagin og ikki fyrihalda seg til eitt skúlatilboð nakrar tímar og eitt frítíðartilboð nakrar tímar.
Tankin um at hava eitt ávíst innihald fyri tey 5 - 6 ára gomlu er góður. Okkara uppskot er at víðka hetta til at hava eitt ávíst innihald til øll 0 til 7 ára gomul børn í Føroyum, so øll fáa eitt javnbjóðis pedagogiskt tilboð við greitt defineraðum málum, har vit miðvíst og tilvita menna og styrkja børnini.
Sum nevnt hevur skúlin fleiri óloystar avbjóðingar at arbeiða við. At koyra fleiri børn inn í hesa skipanina og enntá yngri børn seta vit spurnartekin við. Hví skulu vit tyngja skúlan enn meira við at koyra ein árgang aftrat inn í skipanina? Gev heldur skúlanum møguleika til at loysa núverandi uppgávur, áðrenn vit leggja fleiri byrðar á teirra herðar.
