Torv og korn

Sum nevnt í fyrsta partinum eru tveir býlingar í Hattarvík. Tað er Uppi í Húsi, haðani Símun er ætt­aður, og so er tað Niðri í Húsi, eisini kallað Húsagarður. Eisini her eru trý fyrndar­hús, Innistova, Uttarastova og Suður­stova. Tey bæði fyrru húsini hava í søgu­ligari tíð verið festihús, men Suðurstova skal vera gamalt ognarhús, har festið kom inn í hús­ið fyri 300 árum síðani. Tilsamans hava hesi trý húsini 8 merkur av kongi.

Í Uttarstovu vóru í 1801 í húsi:
Jacob Zachariassen, 32 Aar, Kongsfæster, Anna Gulaksen, 27 Aar, hans kone, og Cathrine Jacobsdatter, hendes Moder.
Anna var dóttir tann fyrsta Gulak í hesi røðini, og hon var tískil oldurabbasystir Símun.
Anna og Jacob áttu trý børn, tey vóru Catrina f. 1800, Sakaris f. 1804 og Gulakur f. 1809.
Henda Gulak greiðir Anna Evensen sera væl frá í sín bók, og sum tað skilst hevur hesin skyldmaðurin hjá Símuni verið ein skila- og heiðursmaður.
Anna og Jens Christian Evensen komu til Viðareiðis sum prestafólk í 1871. Tey avloystu Ernst Vesenberg, sum beint var deyður av tyfus. Anna umrøður ofta Gulak í síni frásøgn frá Viðareiði, og her skal verða endurgivin ein partur av hesum.

Den gamle tro Gulak Jacobsen
Heldigvis var der i »Arven« efter den tidligere Præst, ogsaa en gammel Mand, der hed Gulak Jacobsen, der havde været hos et par af de foregaaende Præster, han hørte saadan med til Arbejdet, og han sagde til min Mand:
»Stol De blot paa mig, jeg skal nok tjene Dem tro.« Og det gjorde den gamle Gulak saamænd. Han havde i sine yngre Aar været forlovet, men Kæresten kasserede ham og tog en anden, som hun blev gift med. Men Gulak blev alligevel ved med at holde saa meget af hende, og hver gang han havde noget særlig godt, Penge eller lignende, sendte han hende det. En gang kom han ind til min Mand og fremviste et par Bukser: »Hvad er der i vejen med Bukserne, Gulak?« spurgte min mand. »Jo, det er et par Bukser, som jeg har arvet efter pastor Vesenberg. De er for smaa til mig, og saa tænkte jeg, at De maaske vilde have dem, det er jo gode Bukser.« »Bukserne er skam gode nok, Gulak«, svarede min Mand smilende, »men de er ogsaa for smaa til mig, saa jeg kan heller ikke bruge dem.« »Saa skal min gamle Kærestes Mand ogsaa have dem, han kan passe dem«, udbrød han glad.
En gang havde Gulak et lille Lam, som han passede med den største omhu hele Sommeren. Om Efteraaret kom han og bad, om han maatte tage bort. »Hvorhen, Gulak?« »Til Svinø«, kom det lidt genert. Det fik han jo lov til og saa rejste Gulak derover med Lammet og Vesenbergs bukser. Jo, han holdt saa meget af hende, at da hun og Manden skulde bygge nyt Hus, rejste han over og hjalp dem med det.
Det er, eller var, Skik og Brug, at Kon­fir­manderne bliver indkvarteret i og omkring Præstegaarden. Da Konfirmanderne ankom, fik vi fire, der skulde sove hos Karlene oppe i Røgstuen. Gulak kunde ikke lide at ligge sammen med andre og laa altid alene i sin Alkove. Den Dag Konfirmanderne kom, bad han om ikke en bestemt Dreng maatte ligge hos ham oppe i Røgstuens Alkove. Paa vort noget forundrede Spørgsmaal om hvorfor, svarede han, at Drengen var hans gamle Kærestes Søn, og saa fik han selvfølgelig lov til at have Drengen hos sig. Min Mand sagde altid, at Gulaks Kærlighed var den rette Kærlighed, den rene uselviske Kærlighed, der ikke søger sit eget.

Tá ið Evensen hjúnini fluttu til Hvalbiar fylgdi Gulak við. Hann gjørdist góður vinur við ein annan húskall, sum kallaðist Andreas. Tá hann doyði vildi Gulak sleppa aftur til Hattar­víkar. Anna greiðir framhaldandi frá:

Gamle Gulak forlader os
Da Andreas, var død, blev det rent skidt med Gulak, og en Dag kom han ind til os og sagde: »Nu da Andreas er død, kan jeg lige saa godt rejse.« »Hvorfor dog det. De kan da godt vedblive med at være hos os.«
»Nej, jeg længes saa meget efter Andreas. Der er ingen andre her i nærheden som jeg kan slutte mig til, og da De jo dog engang skal f lytte herfra, er jeg bange for, at jeg til den tid bliver for gammel og udgaaet til at flytte med, og saa maa jeg hellere flytte nu, hvor jeg kan. Jeg vil hjem og dø blandt mine egne, forstaar De.« Min Mand og jeg forsøgte forgæves at tale ham til­rette, men der var ikke noget at gøre, han vilde hjem og dø blandt sine egne.
Afskeden var meget streng for ham. Han takkede os alle sammen mange Gange og græd bitterligt. Vi andre havde jo ogsaa meget at takke ham for.Vi græd allesammen. Han rejste saa op til sin Familie paa Fuglø, hvorfra han var kommet, og der kom han til at bo hos Brodersønnen, der var opkaldt efter ham, og han var saa god imod ham.

Hetta allarseinasta man vera ein misskiljing. Gulak átti ein beiggja, Sakaris. Hann átti ongan son, sum æt Gulak, men hann átti tveir aðrar synir, Jákup og Poul.
Tað er hugsandi, at Gulak fór at búgva hjá Jákupi. Hann giftist við Julionnu Malenu Rasmussen, Norð í Stovu, á Kirkju. Tey fingu sjey børn. Ein meira kendur Gulak Jacobsen, sum gjørdist prestur í Hvalba og seinni próstur, var av Kirkju.
Tað kundi verið áhugavert at vitað, hvør gentan í Svínoy var. Um onkur veit tað kundi við­komandi sagt frá.

Torv
Gerandisdagurin hjá okkum var so ótrúliga nógv øðrvísi enn í dag. Bert eitt dømi er torvið.
Torvheiðarnir blivu lagdir sundur tað, eg minnist. Hvørt hús hevði eitt vist øki at skera torv í, tað var í Bergstriðingi og Eystfelli, har tað nógva torvið varð skorið. Eitt lítið sindur var skorið við Skarðsvík.
Tað varð byrjað at skera torv í mai. Byrjað var í neðra. Teir skóru fyrst smátt, tað kundi brenna tíðliga. Tað skóru teir við soppinum í neðra. Tað fyrsta eg minnist, skóru teir bøkk­ar­nar niðurfrá. So kundu teir skera 1 til 3 breiddir av torvi. So løgdu teir bøkkarnar niður yvir aftur, fyri at tað kundi grasa aftur. Tá tað leið longur út, so fóru teir niðan eftir.
Uppi á Fjalli har var trupult at skera í mai. Kom frost spiltist torvið, og tað kundi væl koma fyri. Hendi tað, so lagaðu teir uppí bakkar, so frysti tað bara uttan. Teir skóru nógv torv, frá 100 uppí 150 leypar fyri húsar­haldið. Tað var nógv svart at síggja, tá ið alt torvið var útbreitt i haganum. Vanliga skar ein maður 30-40 leypar um dagin.
Konurnar og tey hálvvaksnu børnini bóru burtur. Tær kundu leggja 2 - 3 torvur á hvønn armin. So at breiða út, har sum góður vøllur var. Tá tað var liðið longur út, og torvan hevði fingið skorpu, tá fóru tey niðan at reisa. Tey settu eina torvu uppá kant við tí váta úteftir. So løgdu tey eina omaná við tí váta uppeftir. Soleiðis stóð torvið, til tað var borið inn. Hvussu skjótt hetta var kom alt ann uppá terran. Eitt árið var alt torvið komið inn á jóan­søku, tá hevur verið nógv sól.
Tá ið torvið skuldi berast inn fóru øll hús­fólkini, sum orkaðu, vaksin sum børn, niðan í hagan at hjálpa til.
Tá høvdu tey primus við sær at kóka drekka, so hetta vóru hugnaligir dagar, eisini at kunna hoyra fuglin láta.
So var tað at ganga eftir torvi. Hetta kundi vera strævið, um bert ein maður var í hús­inum. Tað kundi farast eftir torvi tríggjar ferðir um dagin, men teir lagaðu eisini stórar flógvar av torvi heima við hús.
Fleiri hús fóru at skera torv yviri i Dal. Okkurt hús hevði ein mann úr Svínoy at skera fyri seg. Lønin var sum fyri hoygging eitt lamb.
Haðani mátti torvið førast við báti. Bátar­nir vóru so smáir, 4-mannafør, og teir kundu føra einar 3-4 bátar um dagin.
Tað vóru eisini onkur hús, sum skóru torv yviri á Svínoyardali. Í Svínoy var torvið kent fyri at vera sera gott. Undir krígnum vóru tað tey flestu sum gjørdu tað. Hetta var serliga stríggið, tó torvið skuldi førast um Svínoyarfjørð.
Torvkassa høvdu øll hús at goyma torv í. Her var eisini annað brennbart koyrt í sum pappír og slíkt.
Eg var seinasti maður í Hattarvík, sum rindaði torvleigu fyri torvskurð Handar Hálsar í Svínoy. Tað var í 1963. Gjaldið var átta krónur.
Hetta við torvi helt á fram til 60-árini. Tá fóru fólk at brúka kol, og eitt sindur av torvi afturat. Seinni aftur kom ravmagnið, og tá vórðu elektriskir ovnar brúktir. Nú skuldi bert trýstast á ein knøtt! Tá varð avlagt at nýta torv.

Kornvelting
So var tað kornvelting. Fyrst eg minnist vóru bara tvey hús sum veltu korn. Men tá vit komu út til 40-árini við krígnum vóru tað fleiri, sum fóru at velta korn, og tað kundu vera nokk so stórir akrar.
Tað var byrjað at loysa til akurs í mars. Tá ið apríl var byrjaður, var farið at bera tøð, og tað var liðugt at velta út móti summarmála. Tá fóru teir at sáa, og tað var skikkur at hava eitt egg niðast í ílatinum. Síðst í september byrj­aðu teir at skera akurin. Tað var skorið niðri við rótina. Teir tóku um so mikið av øks, sum teir fingu í eina hond og skóru. So blivu teir við at skera, til tað var nóg mikið til eitt bunti. Buntini lógu í rekkir, og tey blivu so borðin inn í hjallin, tá ið liðugt var at skera. So fóru teir at ripa aksini frá. Tað, sum tá var eftir, varð so aftur lagt í buntir. Tað var rópt hólgar, sum blivu brúktir at tekja við. Men teir hildu ikki leingi, ein 1-2 ár.
So lá kornið í hjallinum, til fjallið var lið­ugt, tá skuldi tað turkast i sornhúsinum. Tað varð lagt í erva í sornhúsinum. Sornkonan var uppi á og tók ímóti, og hon breiddi tað so út um. Tað var ójavnt sum kornið var, og Hattar­vík var ikki nakað gott kornpláss. Tá ið alt var borið uppá, so varð eldur kyndur. Tað skuldi helst vera gott torv sum vermdi væl. Tað var sitið inni i sornhúsinum so leingi tað logaði. Tá ið eldurin so var sløktur, breiddi teir útyvir ljóaran.
Tá ið seinasti eldur varð kyndur, samlaðust nógv fólk, mest tey yngru i sodnhúsinum. Tá kundu tey spæla ymiskt sum at bera upp gátur. Tá farið varð til hús og eldurin var sløktur, bleiv alt tilskalkað, so eingin varmi skuldi sleppa frá.
Um morgunin fór konan tíðliga upp, hon kyndi aftur eld. Tá ið hann so var avlogaður, fór tær at lata av sorninum. Tær høvdu tvey treskitrø. Tær fyltu uppi eitt trog og stoyttu so niður á gólvið, so løgdu tvey seg at treskja, at banka tað sundur. Tað var tá so turt, at dumban skiltist frá korninum. Tá tað var liðugt at banka sundur, bleiv tað so hvørt feiað uppi eitt horn.
Tá hetta var liðugt, fóru tey at tína, at skilja dumbu frá korni. Tá ið alt hetta var liðugt, bóru tey altíð morgunmat oman í sodn­húsið. Tá ið børnini vóru komin á føtur, so fóru tey við eplum at biðja sornkonuna um at steikja tey í øskuni. Tá smakkaðu tey ógvuliga væl.
Ein mylla var í Hattarvík fyrst eg minnist. Hon bleiv sett í stand undir krígnum, so har varð kornið malið. Tað bleiv so bakað til drýl, og tað smakkaði eisini væl.
Korn kom eisini sendandi út her undir kríg­num. Tað kom í 200 punds sekkjum. Vit fingu tveir sekkir, og tað bleiv goymt úti undir á loft­inum. Árant í Innistovu plagdi tá at mala fyri fólk.