Helvtin av Føroya fólki útihýst

Heidi Petersen, løgtingskvinna

Hvussu langt eru vit kom­in ávegis í demo­krati­ser­ingsprosessini í Føroyum anno 2006 kunnu vit av røtt­um spyrja?
Hvussu langt ætla vit okk­um at koma víðari í menn­ingini av samfelagnum við visjón 2015, tá nærum helvtin av Føroya fólki er úti­hýst uppá forhond?
Hvussu skulu vit fáa fjøl­broytni og nýhugsan inn í nakra ætlan tá visjóns­bólk­arnir eru mannaðir við 75 % monnum og bert 25 % kvinnum?
Hvussu ætlar Føroya løg­maður at náa málunum um heimsins fremstu tjóð 2015, tá hann gongur á odda í úti­hýsanini av helvtini av teim­um menniskjaliga til­feing­inum vit hava í land­in­um? Við 7 monnum í lands­stýrinum, sum hann sjálvur setur, 4 monnum í løgtingsins formansskapi, 7 monnum sum formenn fyri tingnevndirnar í løgting­in­um, 6 monnum sum formenn í flokkunum á tingi, og vit kundu hildið á fram í einari langari røð afturat, og svarini vóru tey somu.
Hesar og nógvar aðrar spurningar kunnu vit seta landsins leiðara. Men vera teir svaraðir á nøktandi hátt? Neyvan. Onkur hissini undanførsla og seinast, ein nevnd sum skuldi stuðla upp­undir øktan leiklut hjá kvinn­um í politikki, har løg­tings­kvinna, sum var vald at standa á odda fyri arbeið­in­um, mátti lata sessin frá sær, tí hetta var ímóti stýriskipanini. Um nakar politiskur vilji var at gjøgnumføra hetta arbeiði, so kundi løgtingið valt t.d. grein 25 nevnd at gera tað, men enn er onki hent.

Hvar er demokratiið ?
Tá spurt verður um vit á Før­­oya Løgtingi sleppa at taka støðu til hættir at bøta um kvinnuumboðanina í ting­­­in­um, verður hetta blankt av­víst. Bæði frá lands­­­stýris­mann­in­um, men eisini við breið­um stuðli frá ting­­monn­­um. Altso í parla­mentinum, sum hevur lægstu kvinnuumboðan í øllum Skandinavia, sleppa vit ikki ein gang at hava orðaskifti um og taka støðu til hvussu demokratii kann mennast og helvtin av Føroya fólki kann fáa størri politiska ávirkan.
Ikki fyrr enn kvinnur og menn í samfelagnum í felag síggja týdningin av at hava eina so fjølbroytta umboðan í valdsbýtinum sum til ber, kunnu hesi viðurskifti broyt­ast.
Hvussu hetta kann gerast eru nógv boð uppá. Eitt upp­skot er at gera Føroyar til eitt valdømi tí á tann hátt javnsetur tú allar atkvøður­nar í landinum og harvið bøtir tú um møguleikan hjá kvinnunum tí nú er tað hjá teimum stóru flokkunum í øllum førum 7 og 8 fólk sum vera vald, og uppá landsbasis eru altíð kvinnur millum hesi 7, 8 fólkini.
Ein annar háttur er at krevja at tað verður uppstilla javnt av báðum kynum á øllum listum til løgtingsval. Hetta verður eisini mett at bøtt um støðuna, men er kanska meira ivasamt.
Raðfesta valevnini á list­unum hjá flokkunum áðrenn valið, verður gjørt í Íslandi við góðum úrslitið, og kundi kanska verið eina roynd vert.
Og so er eisini møguleiki at geva veljarunum tvær at­kvøður í part, og hevði hetta verið eitt amboð at javna um­boð­an­ina í mun til atkvøð­urnar.
Samanumtikið, er po­lit­isk­ur vilji at bøta um demo­kratiið, eru møguleikarnir nógvir, men fyritreytin er, at loyvt verður at skifta orð um henda spurning javnsett við aðrar politiskar spurningar í føroyska samfelagnum.