Dagny Joensen, Rithøvundur
Spurnartekin kann kanska eisini setast við, hvørt tað er rætt, at eitt so lítið land sum okkara skal skapa eina skrivandi elitu. So langt eru vit als ikki komin. Vit mugu grulva, áðrenn vit kunnu ganga, sigur Dagny Joensen, rithøvundur, sum ger viðmerkingar til kjakið um Mentanargrunn Landsins
Tað er áhugavert, at kjakið um møguleikarnar hjá skrivandi fólki er kyknað á føroyska mentanarpallinum. Umstøðurnar at menna og stimbra rithøvundar hevur kanska ongantíð áður verið so fáum til gagns sum nú á døgum, hóast samfelagið annars er komið fyri seg seinastu árini. Tað prógva upplýsingarnir, sum Jústinus Eidesgaard herfyri leitaði fram. Takk til vinmannin fyri tað.
Um tað er stuðulsskipanin og reglurnar í Mentanargrunni Landsins, sum er orsøkin, er torført at meta um. Givið er tað, at menniskjansliga samansetingin í nevndini er ein orsøk, al tann tíð at tað eru tey, sum gera av, hvat vit føroyingar skulu meta sum góð ella vánalig avvrik hjá skrivandi fólki.
Tó skal havast í huga, at tað er politiska skipanin, sum hevur ábyrgdina av, hvussu høgt hon prioriterar bókmentirnar, og hvønn leiklut tær hava fyri eitt framkomið samfelag.
Tað var tann tíðin í sjeytiárunum, tá tað var sum at spæla við eld at dytta sær til at nýta skriftmálið. Tað sokallaða fróðskaparføroyska málið var í stoypiskeiðini, og Gud náði tann, sum av óvart ella av misgávum setti eitt komma skeivt ella brúkti skeiva orðing.
Tað førdi við sær, at fólk nærum ikki tordu at festa orð á blað. Tað miseydnaðist og er kanska ein orsøk til, at skriftmálið er fátækrari í dag, enn tað annars hevði verið.
Hetta eyðkenni tykist nú at vinna frama aftur, tá hugsað verður um skrivandi elituna. Bert tey útvaldu fáa stuðul og hervið møguleikan. Tað er eisini ein forðan fyri nýskapan og margfalni í bókmentum okkara og minnir um orðingina vágafúsan kapital innan vinnulívið, sum var so nógv frammi í kreppuárunum.
Tað er júst eksperimentið, sum kann føra til okkurt nýskapandi, sum kann geva afturljóð á mentanarpallinum. Tað áttu vit sum fólk at verið so mikið at okkum komin, at vit høvdu dirvi og mót at viðganga.
Um føroyska samfelagið er so fátækt, at tað ikki hevur ráð at stuðla sínum rithøvundum í hesum føri, hendir júst tað, sum vit ikki vilja viðganga nevniliga, at alt stendur í stað, og at fólk ikki hava hug ella orku at lesa tað, sum verður givið út. Tað forðar fyri framburði.
Eg veit ikki, um rithøvundar eru so nógv øðrvísi enn onnur fólk, men bert tað at sápla alt niður, sum onnur gera, fyri síðani at reypa sær av at verða størsta skald seinastu 40 árini, tykist at vera nóg mikið til at fáa arbeiðsfrið í áravís.
At ein rithøvundur skal fáa 800,000 krónur í stuðli yvir fimm ára tíðarskeið, er fyri onnur, sum einki fáa óhoyrt, og skapar gróðrarbotn fyri undirlutakenslum og ábreiðslum, sum ikki áttu at vunnið frama innan bókmentir okkara.
Tað verður so ongantíð til nýbrot innan føroyska mentan.
Líta vit frameftir, og sama stuðulsskipan verður galdandi, kunnu vit kanska meta um framtíðar útlitini fyri bókmentum okkara soleiðis: Útreiðslurnar fyri nýskapan á bókmentaøkinum fara at kosta eins nógv og eitt hampuligt skip.
Tá er greitt, at vit skulu bíða í nógv ár eftir at føroyski bókmentaheimurin verður ríkaður og kemur á nøkurlunda hædd við tað, sum onnur lond bjóða sínum lesararum.
Spurnartekin kann kanska eisini setast við, hvørt tað er rætt, at eitt so lítið land sum okkara skal skapa eina skrivandi elitu. So langt eru vit als ikki komin. Vit mugu grulva, áðrenn vit kunnu ganga. Vit kunnu ikki dúva upp á teir góðu, gomlu rithøvundarnar og skaldini, sum løgdu lunnar undir føroysku bókmentirnar.
Ivaleyst hava vit eisini brúk fyri at menna og stimbra so nógvar ungar og gávuríkar rithøvundar, sum til ber, sum við sínum avrikum við tíðini kunnu prógva, at teir hoyra til teir bestu her á landi.
