Fyri teg, meg og Føroyar

^{Tíðargren úr Sosialinum:}

av sjálv­støðugum londum - stat­um. Tað eru statir, sum hava ein sess við borðið har av­gerð­ir­nar verða tikn­ar. Fáa vit ikki ein sess við borð­ið, fara avgerðir fram­hald­a­ndi at vera tiknar utt­an um okk­um á fleiri økjum. Kanska lýst sum, at tað bara eru tey, sum hava ein sess við borð­ið, sum fáa eitt bita av køk­uni. Ongan sess, onga køku!

Ella sum orðatakið sigur «If you don’t have a seat at the table, you are probably on the menu”

Eg havi mangan í pol­it­iska lív­i­num upp­liv­að kensl­una av at vera sett uttanfyri og kensl­u­na av, at vit skulu um­boð­ast antin gjøgnum onn­ur ella hava fólk við okk­um á fundir. Soleiðis ráða vit ikki í egnum landi, lívi og egn­um við­ur­skift­um. Hetta gerst serliga sjónligt í støð­um, har okkara Merkið ikki slepp­ur at veittra frítt mill­um heimsins fløgg.

Hví er neyðugt at gerast eitt sjálv­støðugt land, kann onk­ur kanska spyrja?

Orsøkirnar eru so mang­ar. Vit hava gjøgnum ár­ini yv­ir­tik­ið eina røð av máls­økj­um og samstundis mink­að blokk­in. Tað er trupult at gera fleiri yv­ir­tøkur, tí tær flestu, sum eru eftir, eru knýtt­ar at suverenitetinum.

Tað gerst alsamt truplari at ag­era sum hjáland. Stór­veld­ini ræða og spjaða. Van­lig­ar reglur eru settar til viks, og tosað verður púra op­ið um at taka onnur lond. Tí man sær eitt virði í teim­um fyri seg sjálv og neyv­an fyri tey, sum búgva í land­i­num. Slík stórmál viðgera stat­ir, tí statir verja hvørjar að­rar og tosa so at siga bert við statir. Hjálondini kunnu vera tikin við upp á ráð og hoyrd, men veruliga sam­ráð­ing­in fer fram gjøgn­um stat­in. Tí er tað ein verja í sjálv­um sær at vera sjálv­støð­ugt land. Og sjálvsagt al­tíð í samstarvi við onnur lond. Samstarv er ein treyt í heim­i­num. Tað snýr seg ikki um at vera sjálvstøðugt land og síðan lata seg aftur um seg sjálv, men um at lata upp fyri samstarvi við heim­in. Sum nú er gongur okk­ara samstarv einans gjøgn­um eina kanal í Dan­mark.

Vit hava ríkar møgu­leik­ar og stórt tilfeingi bæði frá nátt­úr­unn­ar hond og so tað menn­iskj­a­liga.

Arbeiðsvirknið er stórt og hug­flogið enn størri. Sum ein lutfalsliga lítil markn­aður hava vit tørv á góð­um handilsavtalum. Eis­ini har er stórur partur av forð­an­ini, at vit ikki eru sjálv­støðugt land. Vit hava t. d. roynt at fáa limaskap í EFTA, men tað hevur ikki eydn­ast. Vit síggja eisini, hvussu nógv ár og hvussu stórt ar­beiði vit skuldu leggja í bara at fáa loyvi at søkja lima­skap­in í WTO. Nak­að, sum átti at verið so sjálv­sagt. Vit brúka nógva tíð og orku upp á forð­ing­ar, tí vit eru í rík­is­rætt­ar­lig­um bond­um. Eg hugsi onkuntíð um tað sum tíðina áðrenn frí­hand­il­in í Føroyum. Nær fóru Før­oy­ar at blóma? Tá ið eina­hand­il­in bleiv av­tik­in og vinn­an kundi virka frítt. Okk­ara vinnulív í dag hev­ur eisini tørv á at virka frítt, og tørv­ur­in á góðum handils­sam­bond­um og av­tal­um er av­ger­andi. Tjóðarfrælsi frem­ur vinnufrælsi.

Framtíðin er í Føroyum

Eitt annað høvuðsmál til val­ið er, at fólk síggja eina góða framtíð fyri sær í Før­oy­um. At ungfólk og barna­fam­ilj­ur trív­ast í Føroyum og vilja búgva her.

Vit missa ein stóran part av ung­dóm­i­num á hvørj­um ári. Tey leita sær utt­an­lands at lesa, og stórur part­ur kemur ongantíð aft­u­r. Somu­lei­ð­is mangl­ar okk­um uml. 2400 kvinnur í Før­oy­um. Hetta er okkara høvuðs­av­bjóð­ing. Uttan ung­fólk og uttan kvinnur er framtíðin fyri hóttafalli. Vit mugu gera eina ítøkiliga ætl­an fyri, hvussu vit fáa hesi at trívast og støðast í Før­oy­um. Tey hava nógv at geva av bæði til búskapin, vinn­una, felagsskapin, ment­an­ar­lívið, ja, sam­fel­ag­ið sum heild. Hetta stóra menn­iskj­aliga tilfeingi má ikki gleppa okk­um av hondum. Hetta er grund­ar­lag­ið undir einum hald­førum sam­fel­ag. At náa hesum krevst eisini, at vit eru eitt fjølbroytt og tol­samt samfelag.

##med2##

Mentan, list og ítróttin

Eitt sterkt mentanar-, list­a­lív og umhvørvi hevur al­stór­an týdning fyri okkum øll. Sama við ítróttini. Tað er tað, vit savn­ast um, og tað, sum knýt­ir okkum saman. Tað knýt­ir fólk, bygdir og okk­um øll í felagsskap og gev­ur rúm fyri at úttrykkja okk­um á ymiskan hátt. Rúm at gleðast, hugsa og re­flek­tera og soleiðis blíva meira tilvitað sum tjóð. Tí eru í­løg­ur í mentan, list og ítrótt av­ger­andi eisini, fyri at vit vilja búgva her. Úr hesum sprett­ir sjálv fólkasálin.

Lestrarumhvørvi og skúlaskapur

Somuleiðis er tørvur á at skapa eitt veruligt lestr­ar­um­hvørvi. Góða gongdin at skapa fleiri lestrar- og lær­l­ing­a­pláss má rað­fest­ast og halda fram, men okk­um mangl­ar eitt veru­ligt lestrar­um­hvørvi við góðum lestr­ar- og lærl­ing­a­bú­støð­um, sum okkara ungu hava ráð til. Í komandi val­skeiði eig­ur bygg­ing av lestr­ar­býl­um at fáa hægstu rað­fest­ing. Ungdómurin er bæði okk­ara nútíð og framtíð. Íløg­ur í ungdómin er tískil eis­ini ein íløga í framtíðina í Før­oy­um.

Skúlaskapur byggir land. Frá fólk­a­skúla til miðnám til Fróð­skap­ar­setur. Frá Mus­ikk­­skúla til tekniskar skúl­ar. Frá háskúlum til heils­u­skúla. Frá gransking til ser­skúl­ar o.s.fr eiga vit at hava fjølbroytt út­búgv­ing­ar­ti­lboð til ungdómin. Lívs­leiðin er ymisk, og øll eiga rætt til sína hill, fyri so­­leið­is at mennast og geva sítt í­kast til samfelagið.

Føroyar fyri øll er samhaldsfast

Fyri okkum í Tjóðveldi er tað av størsta týdningi, at vit eru eitt samhaldsfast sam­felag. At vit áhaldandi gera tað, vit eru ment at fyri­byrgja sosialum ójavna. Tess sam­haldsfastari vit eru, tess sterkari eru vit. Ein stór fjøld av Føroya fólki er bliv­in rík­ari seinnu árini, men vit hava eisini fólk og bólk­ar í sam­fel­ag­num, sum stríðast við at klára ger­an­d­is­dag­in. Her er neyðugt við á­tøk­um sum t.d. at fyri­tíð­ar­pen­sjó­n­ist­ar fáa eft­ir­løn, og at býlisstuðul verð­ur sam­tyktur. Hesi bæði mál vóru klár, nú val bleiv út­skriv­að, so tey eiga at takast fram­aft­ur.

Hagstovan ger í løtuni eina livi­kors­kanning. Hana skulu vit brúka til at vera mið­vís í okkara átøkum fyri at røkka fólki, sum eru sperd fíggjarliga. Serliga sár­bær eru børnini og har mugu vit gera meira. Ongi børn eiga at vaksa upp í fá­tækt ella vána korum.

Bústaðaravbjóðingin

Ein onnur stór sam­fel­ags­av­bjóð­ing er bústaðartrotið. Tað man sigast at vera ein sam­fel­ags­avbjóðing. Tað eru bæði ov fáir bústaðir tøk­ir, um­framt at tað er so dýrt. Tað er sera trupult hjá ung­um at seta búgv. Prís­ir­nir eru himmalhøgir í mið­stað­ar­økinum, og í fleiri økj­um kring landið er nær­um ó­gjørligt at fáa lán. Alt ov fáir leigu­bú­stað­ir eru eis­ini til taks. Her er neyð­ugt við eini røð av átøkum, sum saman kunnu økja um út­­boði av fleiri bústøðum.

Heimsvindarnir eru ikki lýggir

Nú tað leikar á í heiminum, er tað eyðsæð, at fólk eru stúr­in og ótrygg. Hetta á­virk­ar eisini okkum. Angist og stúr­an er í mongum heim­um. Tí krevur tað eisini av okk­um, at vit halda fast í fólka­ræðisligu virðunum og hjúkla um hesi virði, sum als ikki eru ein sjálvfylgja. Utt­an úr heimi er mótstøða móti fleiri av demokratisku virð­u­num sum javnstøða og javn­rætt­indi, rættindi hjá minn­i­lutum, rættindi hjá fólki, sum bera brek, og tol­semið er minkandi. Hetta merk­ist eisini hjá okkum. Lat okk­um vera eitt fólk, sum ber boð um lýggjar vind­a­r, so øll kunnu trívast og menn­ast í Føroyum.

Gott val fyri teg, meg og Føroyar

Sirið Stenberg

forkvinna í Tjóðveldi