- Ávísir føroyskir politikarar skilja eftir øllum at døma ikki ímillum tað at vera politikari og tað at vera trúboðari. Og m.a. tí er tað mangan torført at viðurkenna seg sum kristnan. Man fær eitt spjaldur og verður settur í ein bás, sum man als ikki vil kennast við.
Orðini eigur 26 ára gamli tónleikarin Knút Háberg Eysturstein. Hann er trúgvandi kristin. Uppvaksin í brøðrasamkomuni. Men andaliga heimleysur. Hann vil ikki kennast við tann kristindóm, sum í stóran mun verður boðaður her á landi. Hann er troyttur av smølum og vanabundnum kristindómi. Og um tað skal vera pláss fyri Knúti og hansara líkum, mugu kirkjur og samkomur moderniserast. Trúarlívið endurnýggjast. Gudstrúgvin definerast av nýggjum.
- Eg krympi tærnar, tá eg síggi og hoyri, hvussu summir politikarar reklamera við kristindóminum. Tá politikarar við sínum lógarsmíði favorisera ávísar bólkar og ikki viðurkenna eitt felags grundarlag fyri allar borgarar í einum pluralistiskum samfelagi. Kristindómurin hevur altso uppiborið betri PR enn tað, sum hesir menn geva honum, letur í Knúti.
Uppgerð
Vit sita í Miðlahúsinum í Vágsbotni, og kaffið er komið í kopparnar. Síðhærdi keyboardleikarin, sum vit best kenna frá bólkum sum Gestir og Marius, situr yvirav mær. Í 2004 royndi hann seg eisini sum solist við fløguni Havsglóð, og innihaldið í tónleiki hansara vendir sær í stóran mun móti hægri hæddum. Móti tí yvirnatúrliga. Móti trúnni. Móti Gudi.
Men trúgvin er sambært Knúti vorðin ov reglukend. Gudsdyrkanin ov banal. Og siðvenjurnar ov heilagar. Hann dregur síða hárið frá pannuni og leskar góman við kaffi, áðrenn hann svarar mær, hvat kristindómurin so er fyri hann.
- Fyri meg er kristindómurin frælsi og næstrakærleiki. Hvørki meiri ella minni. Og tá meini eg við eitt andaligt frælsi í ævigum perspektivi. Jesu náðiboðskapur var jú radikalur, tí alt er okkum fyrigivið. Men hetta skínur illa ígjøgnum, um vit hyggja at tí almenna andlitinum, sum kristindómurin hevur í Føroyum. Tvørturímóti. Bæði kirkjur, samkomur og teir politikarar, sum siga seg umboða kristindómin, hava gloymt henda boðskap, sigur Knút Háberg Eysturstein.
Tí fellur hann sjálvur uttanfyri stóran part av kristna umhvørvinum her á landi. Og tí sigur hann seg hava blandaðar kenslur yvirfyri kristindóminum.
- Alt tað, sum vit menniskju gjøgnum tíðina hava lagt afturat kristindóminum, hevur svertað myndina av tí, sum upprunaliga var gott og virðismikið. Og frá miðøldini og fram til í dag hevur okkara statsreligión eftirhondini fingið so nógv keðiligt í viðførið, at tað kann vera trupult at viðurkenna, hvør man er, sigur Knút.
Sjálvur mælir hann til at bróta upp úr nýggjum. At gera upp við siðbundnar og snævurskygdar hugsanir um, hvat tað vil siga at vera kristin.
Æviga leitanin
Men um Knút hevur eitt so ambivalent forhold til kristindómin, hví kallar hann seg so framvegis kristnan? Hvat trýr hann í veruleikanum á? Og hví gerst munurin so stórur millum hann og tey, sum hann finnist at? Knút hyggur út gjøgnum vindeyga, grunar eina løtu í tøgn, fær sær meiri kaffi og byrjar at greiða frá.
- Eg trúgvi, tí eg kann ikki annað. Trúgv er trúgv, og henni kann eg ikki grundgeva fyri logiskt ella rationelt. Tað er og verður mín egna subjektiva uppliving. Mítt endamál er heldur ikki at prógva nakað fyri nøkrum. Eg upplivi bert, at tilveran rúmar meiri enn bert tann fysiska heimin, sum vit kunnu máta, viga og sansa, greiðir Knút frá.
Tí er trúgvin á Gud ein stórur partur av hansara lívi. Og ikki bert trúgvin á ein Gud, men trúgvin á tann kristna Gud, sum bíblian umtalar. Sum er persónligur. Og sum keyboardleikarin úr Leirvík regluliga biður til.
- Andaliga dimensiónin er ein partur av mær, og eg havi ígjøgnum mítt lív havt nógvar andaligar upplivingar. Eg havi upplivað Guds nærveru og uppliva ein frið og eina gleði við at vera til, greiðir Knút frá.
Og andaligu upplivingar hansara koma t.d. ígjøgnum tónleikin og listina. Tað, at menniskjað er ført fyri at skapa og hugsa út um seg sjálvt, er fyri Knút ein ábending um, at vit sjálvi eisini eru skapt av onkrum uttanfyri. Onkrum størri. Onkrum betri.
- Listin talar til hjarta í menniskjum. Og tað var tað, sum Jesus eisini gjørdi. Hann tosaði í líknilsum og poetiskum máli, málaði myndir at kalla, so menniskjað kundi skilja boðskap hansara. Fram um formlar og dogmur er listin kveikjandi. Hon fær okkum at stremba og leita. Leita eftir tí fullkomna, sum vit tó ongantíð finna, hugleiðir Knút.
Tá meiningsloysið vitjar
Í hesi leitan er ivin ein ævigur fylgisveinur. Og Knút greiðir frá, at hóast nakrir spurningar verða svaraðir við trúnni, er lívið framvegis ein ævig leitan. Við nógvum iva, rastloysi og hvíldarloysi.
- Eg upplivi eitt kolossalt andaligt hvíldarloysi. Og eg pástandi, at mítt ættarlið í stóran mun er eyðkent av hesum sama. Spurningarnir hvørva ikki, fyri tað um tú trýrt á ein skapara, eina orku, ein intelligens handan alheimin. Eg misti t.d. mammu mína, tá eg var sekstan ár. Tá stendur tú andlit til andlits við líðingina og meiningsloysið, sum tú ikki fært svar uppá. Men hóast eg ikki fái svar, loyvir trúgvin mær at “úttrykkja” mína líðing gjøgnum bøn, tekstir og ritual. Og onkursvegna gerst líðingin minni meiningsleys, um tú við trúnni sleppur at viðgera og seta orð á hana, greiðir Knút frá við einum hugsanarsomum andlitsbrái.
Og júst hetta eksistentiella hvíldarloysið tvingar Knút til at fyrihalda seg dynamiskt til sína trúgv og støðugt verða villigur til at endurskoða sínar sannføringar. Hann vil standa andlit til andlits við ivan og rastloysið. Hann noktar at flýggja inn í fastar karmar, dogmur og reglur. Og í staðin “flýggjar” hann til tónleikin og kanaliserar sínar kenslur og hugsanir út í listina.
- Tí gerst tónleikurin eitt spirituelt frírúm, slær Knút fast.
Æviga lívið
Men er trúgvin á Gud so ikki bert ein spegilsmynd av hansara egnu tørvum og veikleikum? Er trúgvin ikki bert ein desperat flýggjan frá lívsins beiska veruleika. Er talan ikki bert um eina ynskitrúgv, tí Knút ikki tolir at liva við og góðtaka meiningsloysið og líðingina. Er Gud ikki bert eitt fantasifostur, ein jánkaslig roynd at muta ímóti tilverunnar absurditeti.
- Altso, eg eri trúgvandi, tí eg upplivi tilveruna at vera størri og djúpari enn tað, sum vit fysiskt kunnu sansa. Og um tað skuldi víst seg, at einki passar av tí, eg trúgvi á, ja, hvat havi eg so mist? Einki! Tvørturímóti ríkar trúgvin mítt lív og gevur mær frælsi, slær Knút Háberg Eysturstein fast.
Og hvat so við deyðanum? Hevur hann seinasta orðið? Ella væntar Knút, at okkurt spennandi bíðar aftaná?
- Eg trúgvi Jesu orðum um, at lívið ikki er liðugt, tá vit fara haðani. Altso, eg áni av góðum grundum ikki, hvat hendir, tá vit doyggja, men eg trúgvi ikki, at deyðin hevur seinasta orðið, sigur Knút.
Prátið er at enda komið. Hann letur seg í tungu grønu ulpuna og tømir koppin, meðan eg skundisliga noteri seinastu setningarnar niður í slitna blokkin.
- Minst bert til hatta við frælsinum. At boðskapurin um frælsi er tað sentrala við míni trúgv. Tað er helst tað týdningarmiklasta, leggur Knút afturat.
Eg játti nikkandi.
Religión og modernaða menniskjað
Hvønn týdning hevur átrúnaður fyri modernaða menniskjað? Hvønn leiklut hevur religión í almenna og politiska rúminum? Og kunnu religión og modernitetur sameinast? Bæði í altjóða høpi og í Føroyum eru hesir spurningar meiri viðkomandi enn nakrantíð. Við jøvnum millumbilum seta átrúnaðarligir og etiskir spurningar dagsskránna í almenna kjakinum. Seinast í sambandi við støðu teirra samkyndu. Í greinarøð kastar Heini í Skorini ljós á hesar spurningar við samrøðum við persónar, sum hava ymsar tilgongdir til og sjónarmið viðvíkjandi spurninginum um religión í modernaða samfelagnum. Hetta er áttandi partur.
