Nólsoyarmálarin: Tað hini ikki sóu

Hann dugdi at síggja nakað, har eingin annar tímdi at hyggja og bar við sínum málaðu tulkingum fram eina poesi, sum stendur sterk, eisini fyri nútíðar áskoðaran, sigur Kinna Poulsen, sum hevur skrivað fyrstu bókina um listamálaran Steffan Danielsen

Anna V. Ellingsgaard

25.09.2009 (13:09)

<style type="text/css">  </style>  <o:p></o:p><o:p></o:p><o:p></o:p> <o:p> </o:p> Eftir at hava verið í umbúna í meir enn ein mansaldur, kom fyrsta bókin um Nólsoyarmálaran Steffan Danielsen út í gjár. At talan er um eina stórhending, var landsstýrisskvinnan í mentamálum, Helena Dam á Neystabø, als ikki í iva um, staðfesti hon í røðu á bókaframløguni í Steinprent í gjár. Heldur ikki ivaðist hon í, at tað borgar fyri góðsku at teksturin í bókini er skrivaður av einum av okkara mest kritisku ummælararøddum.<o:p></o:p> Kritisku røddina í bókini hjá Emil Thomsen um Steffan Danielsen eigur Kinna Poulsen, listaummælari. Og hóast hetta var ein dreymauppgáva, fjaldi Kinna Poulsen í røðu síni ikki yvir, at hon eisini var heldur ørkymlað teir dagarnar, hon fekk at umráða seg í.<o:p></o:p>  - Hetta hongur saman við, hvussu serstakur Steffan Danielsen er. Eg visti, at eg fór at fáa lítið burtur úr eini ævisøguligari gjøgnumgongd av sjálvlærda Nólsoyarmálaranum, hvørs listarliga menning er so øðrvísi og ófyrisíggjandi í mun til hansara samtíðarlistafólk.  Í grundini vóru tað sjálvar myndirnar hjá Steffani Danielsen, ið fingu meg til at taka av hesi uppgávuni, sum eg avgjørdi at nærkast á sama hátt sum Steffan Danielsen tykist nærkast sínum myndevni: við víðopnum eygum og sinni.<o:p></o:p> <o:p> </o:p> Einsemismyndir<o:p></o:p> <o:p> </o:p> Meira enn um sjálvan persónin, Steffan Danielsen, snýr teksturin í bókini seg um myndirnar hjá honum, sum Kinna Poulsen greinar og undrar seg yvir. Eisini greiðir hon frá ymiskum rákum, impressionismu, symbolismu og outsider art, sum kunnu hava týdning. <o:p></o:p> - Tær flestu av myndunum hjá Steffani eru so merkiliga, næstan demonstrativt fólkatómar. Tú sært tekin um, at fólk eru har. Klæði á snórinum, royk úr skorsteininum, eitt opið vindeyga, men eingi fólk. Eisini sæst eitt serligt ljós strála út gjøgnum vindeyguni í fleiri av hansara myndum. Ljósið, sum er litað av gardinunum; tað kann t.d. vera ljósareytt ella ljósagult, fær áskoðaran at grunda yvir, hvat spennandi man ganga fyri seg inni í húsunum. Samstundis sum fjálga gluggaglæman sigur okkum loyndarfullar og vónríkar søgur um innilívið í stovum og kømrum, fært tú av teimum eina kenslu av avbyrging og einsemi, at tann, sum hyggur og málar, stendur uttan fyri hitan og felagsskapin innanfyri. Tó at sera nógvar av myndevnum Steffan Danielsens eru úr Nólsoynni, so sæst í bókini, at hansara myndir eru ógvuliga fjølbroyttar viðvíkjandi málihátti, stíli og huglagið. Steffan Danielsen tykist hava serligan ans fyri formum og linjum, sum við at verða endurtiknir, mynda eitt mynstur. Hetta er, sum vit hava sæð, galdandi fyri húsatekjur, vindeygu, pelar, stik osfr., men tað sama er eisini í stóran mun galdandi fyri grótið, antin tað er urðargrót, sum nógv er av í Nólsoy, ella skipaðar laðingar ella tað er tilvildarligt malargrót og smásteinar, ið sløðast um tún og um teigar, greiddi Kinna frá.<o:p></o:p> <o:p> </o:p> Samansettur listamaður<o:p></o:p> Hóast myndirnar hjá Steffani Danielsen hava ein naivan tóna, er tað, sambært Kinnu Poulsen, skeivt ella ov alt ov einfalt at flokka hann sum naivistiskan málara soleiðis sum t.d. filmurin um Steffan leggur upp til. Myndirnar hjá honum vísa, at hann dugir nógv meira enn tað, at hann vil meira enn tað og at myndlistin hjá honum sum heild er nógv meira samansett, vísti Kinna á <o:p></o:p> - Í míni viðgerð av málaranum havi eg m.a. staðfest, at hann í summum av sínum myndum ikke sýnist heilt óávirkaður av europeiskum, fronskum modernistiskum listrákum, sum hann t.d. kann hava upplivað tey í myndum hjá føroyskum listafólkum sum Mikines og Williami Heinesen. Eisini Steffan ger royndir við kubistiskum flatamálaríið sum vit síggja tað í lítlu myndini, sum hongur her, sum jú minnir um myndir hjá Ingálvi av Reyni frá sama tíðarskeiði.<o:p></o:p> <o:p> </o:p> <o:p> </o:p> Fakfólkum dámar Steffan<o:p></o:p> Í eina tíð hevur Kinna havt eitt eintak av bókini liggjandi, sum hon hevur víst ymsum fólkum. Í hesu sambandi helt hon tað vera merkisvert, at tað serliga eru listafólkini og fólk, ið starvast innan listina, t.v.s. tey faklærdu, sum veruliga tykjast hugtikin av myndunum. <o:p></o:p> - Tað er eisini áhugavert, at trý heilt ymisk listafólk úr ávikavíst London, Helsinki og Tisvildeleje, sum eg havi møtt her á verkstaðnum, men sum ongantíð hava møtt hvørjum øðrum, søgdu júst tað sama um myndirnar hjá Steffani Danielsen og tað er umframt, at tær eru serstakar eisini hetta, at tær tykjast so merkiliga kontemporerar, nútíðarligar, nýggjar og frískar. <o:p></o:p> <o:p> </o:p> Nýggjársbál – eitt meistaraverk<o:p></o:p> <o:p> </o:p> Í røðuni tók Kinna málningin “Nýggjársbál í Nólsoy” frá 1969 sum dømi um, hvat tað er, sum ger Steffan Danielsen so serstakan og so framúrskarandi. <o:p></o:p> - Hetta er sum heitið bendir á, ein lýsing av einum nýggjársbáli. Allíkavæl er tað ikki so nógv bálið sum so, sum fyllir mest á myndini, tað ger myrkrið. Tað er myrkrið, sum er mest dominerandi , -rammað inn av húsum báðumegin. Sjónarhornið er lágt og rættiliga sermerkt sum tað so ofta er hjá Steffani Danielsen, sum lýsir hendingina uttanífrá í stórari frástøðu til hendingina. Málihátturin er slættur og radikalt foreinklaður sum í popplistini hjá David Hockney; (hann málaði í 1967 kenda verkið “A bigger splash”, sum hetta minnir um). Men er myndamálið einfalt, hevur myndin fleiri innihaldslig løg á sama hátt sum vit kenna tað í ævintýrunum hjá H.C.Andersen, sum kunnu lesast beinleiðis í barnahædd, men sum eisini innihalda djúpari tilveruligar og listarligar tulkingarmøguleikar. Í fyrsta lagi lýsir myndin eina spennandi løtu hjá børnunum, sum standa kring bálið og fylgja við í virkseminum kring eitt nýggjársbál. Men av tí, at myrkrið fyllir so nógv og frástøðan er so stór, gerst huglagið alt fyri eitt heldur dapurt. Avbyrgingin og einsemi gerst onkursvegna dupult í hesi myndini, har málarin tykist útihýstur bæði úr húsunum og frá uttandura hendingini. Tað er møguligt, at hann útihýsir seg sjálvan, men óansæð er einsemiskenslan sterk í myndini, eisini orsakað av, at myndaliðirnir fyri tað mesta upptraðka í pørum – hetta kann væl hanga saman við harmonisku myndakenslu málarans og hansara lyndi til at síggja dekorativ mynstur í øllum – men vit síggja altso tvey og tvey hús, tveir pelar, tveir tráðir og tvey børn, sum vísir á ein grundleggjandi felagsskap, sum áskoðarins saman við málaranum eru útihýst frá. Um vit hyggja at bygnaðinum, er hann statiskur burtur sæð frá kyndlinum, sum skapar dynamikk og dramatikk í monumentalu heildini. Hetta hevði verið ein øgiliga tung mynd, var tað ikki fyri smágentuni í reyðu troyggjuni, sum ikki er heilt so anonymiserað sum hini pinnafólkini á myndini. Gentan fær stóran myndaligan týdning bæði við fokuseraðu staðsetingini og við heita reyða litinum, sum er komplementererur til blágrønu heildin. Gentan er eisini staðsett eitt sindur nærri okkum og málaranum; hon dregur eygað inn í myndina, hon fjálgar myndarúmið og skapar hita og møguleika fyri identifikatión hjá áskoðaranum. <o:p></o:p> <o:p> </o:p> Ikki so góðvarin<o:p></o:p> Eftir at hava viðgjørt Nólsoyarmálaran var Kinna Poulsin sera bilsin av at síggja, hvussu raffineraðar myndir hann málaði. <o:p></o:p> - Hann er serstakur, men kanska ikki heilt so góðvarin, sum hann hevur verið hildin at verið, staðfesti Kinna og vísti til metingina hjá Bárði Jákupsson í bók síni um Mikines, at Steffan Danielsen í onkran mun hevur verið hugkveiktur av Mikines. Í bókini skrivar Bárður Jákupsson soleiðis: <o:p></o:p> “Ingálvur greiðir frá, at einaferð teir fyrireikaðu eina Ólavsøkuframsýning – hetta var í 1951 ella 52 – tá kemur Steffan Danielsen úr Nólsoy inn, undir ørmunum hevur hann rullur við málningum og báðar hendur fullar við. Hann setti teir frá sær og fór beint yvir til Mikines, fór at greiða frá stóru framsýningini, Mikines hevði havt í 1938. Hann greiddi gjølla frá hvørjari einstakari mynd, portrettmálningum, landsløgum, dugdi at siga, hvar hvør mynd hekk. Alt hevði hann varðveitt í minninum...”. <o:p></o:p> Sambært Kinnu kundi hesin tilburður kundi bent á, at Steffan Danielsen, sum í 1938 var sekstan ára gamal, veruliga hevði eyguni við sær á listaframsýningum, at hann longu blaðungur hevði eitt ómetaliga gott visuelt minni.<o:p></o:p> <o:p> </o:p> Tað, sum onnur ikki varnaðust<o:p></o:p> Viðgerðin hjá Kinnu Poulsen tekur støði í lýsingini, sum William Heinesen hevur av Steffani Danielsen í bókini “Føroysk list”, men harumframt hevur hon eisini fingið góða hjálp frá ymiskum fólki, ið hava kent Nólsoyarmálaran. <o:p></o:p> - Eg havi til dømis fingið hjálp frá listafólkum sum Zacharias Heinesen, sum jú minnist tá Steffan á fysta sinni kom við sínum myndum, tá teir vóru við at hanga Ólavsøkuframsýningina upp. Tað er fantastiskt at hava tílík professionel fólk at taka til – tey eru jú livandi keldur til okkara listasøgu og eg eri sera takksom fyri samrøðuna, Zacharias. Eg náddi eisini at gera eitt áhugavert viðtal við Janus Kamban sála; ein klókur maður, ið dugdi væl at orða seg. Steffan Danielsen - segði hann – “var ógviliga merkiligur maður, sum hevði eyga fyri teimum løgnastu myndevnunum. Hvagar hann fór, fann hann myndevni, sum eingin annar sá, í Nólsoy, í Havn og tá hann so fór niður til Danmarkar, gjørdi hann tað sama har. Hann málaði enntá myndir úr flogfarinum”. <o:p></o:p> Tey løgnu og eyðmjúku myndevnini, sum at síggja til ikki høvdu nógv uppá seg – ein húsatoft, ein varði, hegnpelar, elsteyrar og tílíkt, vit vanliga ikki leggja til merkis, gjørdist hjá Steffani Danielsen høvið til at skapa sonn meistaraverk. Hann dugdi at síggja nakað, har eingin annar tímdi at hyggja og bar við sínum málaðu tulkingum fram eina poesi, sum stendur sterk, eisini fyri nútíðar áskoðaran. Hetta eru myndir, ið tola tíðarinnar tonn og sum hava ein serligan nútíðarligan dám, sum eyðkennir modernaða dygdarverkið. <o:p></o:p> <o:p> </o:p> Ein gáva<o:p></o:p> At enda nýtti Kinna Polsen høvið at takka Emil Thomsen, soni hansara Bjørn og versoninum John fyri álitið og legði afturat <o:p></o:p> - Nú skal eg lata vera við at ummæla meg sjálva, men allíkavæl tori eg at halda uppá, at hendan bókin er ein gáva til okkum øll við teimum gott hundrað Steffansmyndunum, sum vit nú kunnu fara heim og hvør í sínum lagi njóta og granska. <o:p></o:p> <o:p> </o:p> <o:p></o:p> <o:p></o:p> <o:p> </o:p>

Nólsoyarmálarin: Tað hini ikki sóu

Mest lisið

Flýddi undan Putin í einari deyðari kúgv

Blaðungar kvinnur funnar deyðar á sjónum í Onglandi

Bátastevnan endaði í brummuni

Tunnil millum flogvøllin og Vágatunnilin

Vildi ikki fara av matstovu – endaði í brummuni

Føroyar tryggjaðu sær HM-endaspælið í hondbólti

Tekur ikki undir við at ólóglig ognartøka er framd í Skálavík

Føroyar eru aftanfyri í hálvleikinum

Myndir: Føroyar-Bosnia Hersogovina 15-17 í steðginum

Bíbliuskúlin Keldan gongur nýggjar leiðir