Húsið við teim stóru vindeygunum

Stuttsøga eftir Hans Andreas Djurhuus

Tí húsið við teim stóru vindeygunum er óbygt.

Uttanfyri durin ? og beint ígjøgnum hann, rennur lítil á, mutlandi og tutlandi; men har er eingin, sum lurtar eftir henni. Og úti í grasgarðinum standa trøini, lág og krókut eru tey, samanknoðaði av stormi. Tey teska hvørt til annað, men eingin hoyrir tey, eingin uttan seyðurin, ið stendur uttan fyri garðin og jarmar; honum leingist eftir fólki, men her er einki fólk.

Húsið við teim stóru vindeygunum er eins og eitt stórt eyga, sum er brostið, eitt eyga, sum hevur sæð meir enn onnur eygu, men nú er sloknað og stirðnað í deyðanum.

Far innar í stovurnar ? tær eru tómar, ikki eitt petti er inni í teimum.

Og tó var tað einaferð, at her var almikið av øllum. Her ljóðaðu glaðar røddir, her var lív og gleði, men nú er einki. Tað, ið inni var, er spjatt fyri allar vindar, komið á fremmandar hendur ? selt.

Alt er selt uttan sjálvt húsið, men tað skal eisini seljast, so flyta onnur fólk inn, so verður aftur lív og virkan í teim stóru stovunum, men tá verða tær heldur ikki so, sum tær vóru; tí hvør ætt hevur sítt merki og síni hugmál, og tey eru skiftandi og margháttlig sum sjálvt lívið.

Hvørt lið hevur sína søgu, hvørt hús hevur sína ? og so eisini húsið við teim stóru vindeygunum.

»Meg minnist ein summardag við bjartari sól og andaløttum fleyri,« sigur áin uttari í durinum, »tá var grasið so grønt sum aldri áður, og sóleyurnar so gular sum reinasta gull.

Her úti í durinum sat ein lítil smádrongur og spældi sær ? hann var púra einsamallur.

Hann sat og floytti kerøld, og eg førdi tey úr einum enda av durinum í hin.« »Hetta eru skip míni,« segði hann. »Nú fari eg at sigla ? langt, langt burtur fari eg, heilt út í stóru verð.«

Uttanfyri sat ein fuglur og sang. »Tað er summar, tað er sólskin,« sang fuglurin. »Sum eg eri glaður!« Og drongurin gloymdi kerøldini, hann hoyrdi fuglin og fór út og setti seg á flaggarðin. Har sat hann og hugdi at honum. »Flúgv ikki burtur, tú syngur so vakurt,« segði hann.

»Ja, tað hoyrdu vit,« siga tey stóru vineyguni. »Og vit huga eisini dagin; tað var júst tá, at vit vóru tjaldaprýdd. Ja, tað var tá.«

Tað var tá, og nú er einki.«

»Ikki er púra einki,« letur í trøunum úti í grasagarðinum. »Fólkið er farið ella deytt, men vit standa eftir, og vit verða standandi enn eina stund.«

»Ja, tit standa enn,« siga vindeyguni, »vit minnast, tá ið tit vóru niðursett; tí vit eru so gomul, at vit ikki huga nakran aldur.«

»Eisini eg minnist tað,« sigur áin, »eg eri nógv eldri enn tit ? eg havi sæð nógv, nógv meira. Eg havi verið alt, bæði skýgg og regn ? ja, so sanniliga havi eg tað.«

»Vit eru ikki borin her á landi,« siga trøini. »Vit eru førd higar. Har, ið okkara vøgga stóð, var vakrari enn her. So nógv, nógv vakrari. Har eru stórar skógir, og trøini røkka heilt upp til himmals. Tey eru so høg, at vit tektu ikki toppin á teimum.«

»Hatta er nú skrøgg,« letur í einum lítlum fugli, sum hevur sitið á grasagarðinum og lurtað eftir, »eg havi sjálvur sæð tey.«

»Eg veit, hvør ið førdi tykkum higar,« sigur áin, »tað var hin sami smádrongurin, sum spældi sær við kerøldini. Hann hevði verið burtur í fleiri ár. Eg mundi ikki kent hann.«

»So, var tað hann?« siga vindeyguni. »Ja, her hava verið so nógv børn, at vit ongantíð hava vitað skil á teimum. So var tað eisini hann, sum sat her inni í stovuni og skrivaði.«

»Effinett,« sigur áin, »tað var júst hann. Hann sat og yrkti um meg og fuglarnar, hetta landið og fólkið, ið livir her. Smádrongurin, ið spældi sær við kerøldini, var vorðin skald. Eg veit tað, eg ferðist so víða; tí, sum eg segði í áðni, eg havi bæði verið skýggj og regn.«

»Ja, hatta er satt,« sigur fuglurin. »Eg havi sjálvur hoyrt kvæðini; smádreingirnir hava kvøðið tey og vóru so tiknir av teimum, at teir gloymdu at steina meg. Tað eru vøkur kvæði, eg dugi at skyna á slíkum; tí eg eri sjálvur skald.«

»Ja, tú syngur jú í heilum,« siga trøini. »Ein fær ikki náttarfrið fyri tær.«

Vindeyguni standa eina stund og stara fram fyri seg, so suffa tey: »Ja, ja, ein ætt søkkur í grøv, ein onnur sprettur upp, so er lívið.« Rútarnir døggast, vindeyguni gerast so rørd, at tey tára; tí døggast tey. »Deðin fer av stað við øllum, men vit verða standandi, tí vit hava ongantíð livað.«

»Jú menn hava tit so,« sigur áin, »tit hava livað og liva enn, einki kann doyggja, og so heldur ikki tit.«

»Nei, eingin deyði er til,« siga trøini. »Tey gomlu trøini í stóra skógnum, haðani vit eru ættað, vóru von at siga: Alt broytist og umskipast, men eitt er varandi, og tað er lívið.«

»Hatta er satt, hatta havi eg eisini hoyrt,« sigur fuglurin.

II.

Lýtt og leikandi kemur fleyrið tvørtur um fjørðin, fer suðandi millum grøsini, so tey bendast og bogna, fær leyvið á trøunum at leiftra og tær gulu sóleyurnar at skaka høvdinum.

Sólin skínur bjørt og stingur heitt, hon kagar gjøgnum tey stóru vindeyguni inn í tær tómu stovurnar, har eiturfon hongur undir bjálkunum, og hon speglar sær í ánni, har smásílini svimja aftur og fram. Tey eru púra óttaleys, tí her er eingin at órógva tey.

Fuglurin kemur flúgvandi oman úr haganum og setir seg á flaggarðin, mitt í alt sólskinið.

»Her er so tigandi,« sigur hann, »hví práta tit ikk?«

»Vit hava einki at práta um,« siga vindeyguni ? tey stara hugsandi oman á kálgarðin, har trøini standa dovisliga bogin og halla vanga. »Vit droyma og minnast.«

»Eisini vit droyma og minnast,« siga trøini, »vit droyma um stórskógin og hoyra vindin suða millum greinarnar á teim túsundára gomlu trøunum, og vit minnast á ferðina higar. Vit leingjast, vit hava heimtrá. Her trívast vit ikki, stormurin krókar okkum, veturin bítur okkum. Her er ringt at vera. Vóru vit bara aftur í stórskónum, har vardu tey stóru trøini tey smáu, men her er eingin, ið verjir.«

»Tit kunnu tiga og ikki standa har og knarra, einki er so leiðisamt sum at hoyra knarr,« sigur áin. »Eg veit ein, ið ikki knarraði, og heldur ikki fjeppaðist hann uppi í øllum fremmandum.« Áin fær ikki tagnað aftur, hon heldur fram. »Tað var drongurin, ið spældi sær við kerøldini. Hann hevði sett sær annað endamál. Hann vildi læra fólkið at hugsa sum hann, vildi hava tað at ganga fram í øllum lutum, so tað kundi virða tær ognir, tað átti; men mong fataðu hann ikki, tí tey fávitskutu eru sein at fata, og tað er oftast so, at fjøldin av einum fólki er fávitskut.«

Og áin heldur fram:

»Meg minnist ein heystardag, hann kom gangandi niðan ímóti húsunum her, lættliga gekk hann, vakur var hann, tað var vón í hvørjum fótafari. Hann hevði verið í Havn, og har hevði hann fingið íbirt eitt felag, sum skuldi røkja og nøra um tær ognir, fólkið átti. Hann kom uttar í durin, har sum eg rann, og hevði runnið mong harrans ár, áður hann sá dagsins ljós, og har eg renni enn. »Eydnan er við mær, verk mítt fer at eydnast,« segði hann. »Hoyrir tú tað, lítli áarløkur, ið kemur innast inni úr sjálvum fjalsins hjarta, nú fara ljósari og betri tíðir at koma fyri land og fólk.« Jú, eg hoyri og gleðist, segði eg, og mest gleðist eg yvir, at tað gongst tær eftir vild. Eg veit ikki, um hann skilti talu mína, men eitt gjørdi hann, hann tók eitt ílat niður í meg og drakk av vatni mínum. Aldri havi eg lagt størri megi í drykk mín enn tá, tí eg vildi gera hann so sterkan, at einki skuldi kunna standa ímóti honum; hann drakk, drakk seg ótystan. »Einki vatn er ímóti kelduvatni,« segði hann.

»Meg minnist ein annan dag, tað var um várið nøkur ár seinni, tá kom hann aftur niðan gjøgnum bøin; men nú gekk hann ikki so lættliga sum seinast. Hann var sjúkur, hann helt, at tað verk, hann við so glaðum vónum var farin undir, nú var oytt og gjørt til einkis; ta ferðina kom hann ikki uttar í durin, men varð sitandi inni í stovuni.«

»Ja, tann dagin minnast vit,« siga vindeyguni.

»Eisini vit minnast hann,« siga trøini, »Leyvið feyk av greinum várum, vetur var í hondum, summarið var ein vakur, horvin dreymur.«

»So var tað eisini hjá honum,« sigur áin. »Tað føldi hann longu tá, at hann bar deyðans kulda í hjartanum.

Og nú er hann deyður. Hann doyði ikki her, men í einum øðrum stað, eg frætti tað frá meginánni, ið rennur fram við stór hús, har fjøld av sjúklingum liggur og andast.«

»Ja, hann er farin,« siga vindeyguni, »og tey, ið her búðu, eru eisini farin, deyð ella burturflutt, nú er tómt og oyðið, har ið fyrr var lív og gleði ? ella kanska var tað sorg. Eg dugi so illa at skilja millum hesi bæði, mær tykir, tey eru hvørjum øðrum so ógvuliga lík.«

»Tað eru tey eisini,« sigur fuglurin úti á flaggarðinum; »tey eru sprottin úr somu kjarnu, sprottin úr lívinum, ið aldri doyr.«

Og fuglurin fer á flog, flýgur niðan í fjallið, syftir seg upp um hamarin og hvørvur í loftinum?

Húsið við teim stóru vindeygunum er tigandi, men eitt suff andar gjøgnum stovurnar. Er tað gjóstur ella tey deyðu, ið ferðats her inni? Eg veit tað ikki ? men spyr ánna, hon veit, tí hon hevur verið alt, bæði skýggj og regn.