Frískleikin í Føroyum skal endurføða útlendingar

Talið á ferðafólkum í Føroyum minkar, visti Kringvarpið at siga herfyri, men útlitini til, at ferðafólkatalið aftur fer at vaksa, eru góð, staðfesti stjórin á ferða­vinnudeildini hjá Uttan­ríkisráðnum, Súsanna Sørensen. Í 2006 vóru 47.000 ferðafólk í Føroyum, síðan er talið minkað við 12-15 prosentum, men í ár kemur helst vend í aftur, upplýsti stjórin á ferðavinnudeildini.

Bæði ferðavinnan og flogvinnan hava seinastu tvey árini merkt sviðan av heimsumfatandi fíggjarkreppuni, men tá avleiðingarnar av kreppuni einaferð hæsa av, kann støðan hjá føroysku ferða­vinn­uni aftur fara at verða mett sum vanlig. Og spurningurin í mong ár hev­ur verið, hvussu stendur til hjá Før­oyum sum lokkandi ferðamáli undir van­lig­um umstøðum.

Í 2009 fekk Uttanríkisráðið enska serfrøðingin, Simon Anholt, at gera eina frágreiðing um umdømi og kapp­ingar­samleika Føroya. Okkurt stríðs­málið stóðst av, at innlit ikki fekst í frágreiðingina, tá hon framvegis ikki var liðug, og av hesum tvídrátti hevði boð­skapurin í frágreiðingini hug at hvørva. Men tilmælini í henni vóru bæði mong og fjølbroytt. 

Millum tey ókendu

Føroyingar sjálvir hava ofta ta fatan, at Føroyar eru serligar, og at fólkið í oyggj­unum er gestablítt og ber við sær grund­leggjandi virðir sum vísdóm og eyð­mýkt, ið eru fingin til vega úr tætta sam­bandinum við náttúruna. Alt hetta er sambært Simon Anholt rætt. Trupul­leikin er bara, at øgiliga fá í verðini vita av hesum.

Simon Anholt, sum hevur ráðgivið mongum londum um, hvussu tey kunnu styrkja sín samleika, sigur, at van­lig fólk í flestu londum eru í mesta lagi tilvitað um 30 lond í heiminum. Teirra vitan fevnir um teirra egna land og eini 14-15 onnur lond, sum tey annað­hvørt kenna, virða ella hámeta. Ofta er talan um grannalondini og so eini 10-15 lond aftrat, sum tey hava hoyrt um í fjøl­miðlunum.

Fyri flestu fólk kundu øll hini 160 londini í heiminum als ikki verið til. Kanska kenna fólk nøvnini á eini 50-60 av hesum londunum, og alt eftir, hvussu væl fólk eru útbúgvin, kunnu tey hava eina ávísa vitan um londini. Men yvir­høvur er vitanin lítil, og tá tað snýr seg um eitt so lítið land sum Før­oyar, er eyðsýnt, at ógvuliga fá fólk vita nakað sum helst um oyggjarnar.

Simon Anholt staðfestir, at eitt land við fáum íbúgvum, lítlum bú­skapi, lítl­um landaøki og við sera avmark­aðari politiskari, mentanarligari og dilpo­matiskari ávirkan telist millum eitt av teimum 160 londunum, sum megin­part­urin av heimsins íbúgvum ikki hugsar um. Sera framsøkið er tí hjá einum so lítlum landi at vilja vinna seg fram millum tey 30 londini, ið øll kenna.

Duldarfult Shangri-la

Men hetta merkir ikki, at Føroyar als onki hava at bjóða, sigur hann. Føroyar eru tvørtur­ímóti so sermerktar, at tær væl kunnu verða marknaðarførdar sum eitt duldar­fult Shangri-la í Norður­atlants­havi, ið bara ikki er uppdagað fyrr enn nú. Umráðandi er samtundis at leggja dent á, heldur hann, at Føroyar eru partur av skandinavisku familjuni.

Skandinavia ímyndar úti í heimi hugtøk sum javnrættindi, modernitet, rætt­vísi, umhvørvistilvitan, álit, rein­lyndi, dugnaskap, støðufesti, hámenn­ing, gløggskygni og siðiligheit. Tá eitt land verður uppfatað sum skandi­naviskt, verða hesi virðir beinleiðis knýtt at landinum. Onki er tí meira upp­lagt enn at knýta Føroyar at skandi­na­visku familjuni. 

Simon Anholt skrivar: »Føroyar skulu avdúkast sum tað dulda kamarið í skandi­naviska húsinum. Tað er av sonn­um ein spennandi dreymur at finna útav, at viðurkenda skandinaviska hús­ið hevur eitt evarska lítið eyka kamar, ið rúmar Føroyum. Okkara uppgáva er at fáa fólk at droyma hendan dreymin og síðani prógva, at dreymurin kann gerast veruleiki.«  

Hann leggur dent á, at tað snýr seg ikki bara um at spyrja, hvussu Føroyar kunnu gerast kendar millum onnur lond, eins og so mangan verður spurt. Tað snýr seg minst líka nógv um at spyrja, hvussu Føroyar kunnu gerast týdn­ingar­miklar fyri onnur. Neyðugt er í tí sam­bandi at gera sær greitt, hvat landið hevur at bjóða, og tað er ikki so lítið, heldur Simon Anholt.

Stórsligna náttúran

Tann, sum vitjar Føroyar fyrstu ferð, verður málleysur av náttúruni, staðfestir hann. Føroyingar sjálvir eru so vanir við nátt­úruna, at teir viðhvørt mugu verða mintir á, hvussu stórsligin hon er, men øll vitjandi verða beinanvegin berg­tikin av henni. Føroysk ferðavinna hevur tí ongan kappingarneyta á hesum øki. Náttúran er gimsteinurin í føroysku krúnuni og tann mest sølubæra vøran hjá landinum.

Hugmyndin av tí frískliga og tí feska hóskar eisini sera væl at festa á Føroyar, heldur hann. Framleiðslan í landinum er fesk, og upplivingin av at vera í land­inum er frísklig. Men føroyingar eiga at lata vera við at tosa um ringt veður, minnir hann á. Heldur skulu fólk í Før­oyum áhaldandi vísa øðrum á, at Føroyar hava nógv veður, og at tað nógva veðrið sanniliga kann vera ein upp­living.

Føroyingar skulu eisini hava í huga, at múgvandi ferðafólk sjáldan leita eitt onkrum ferðamáli, ið bara sær lokkandi út. Tey leita eftir onkrum, ið hevur støðu sum eitt duldardult Shangri-la. Ein­um stað, har tey vóna at finna hvíld inni í sær sjálvum, og sum kann fylla tey við megi og meining langt burturi frá ein­um gerandisdegi við strævnum ar­beiði.

Higartil hevur ímyndin av andligari endurføðing verið ein mynd av heitum londum við eysturlendskari meditatión og teilendskari vøddamýking, og nógv lond hava notið ágóðan av hesi svøvn­kendu dreymamynd. Men hví ikki mæla fólki til andliga endurføðing við eini frískligari og virknari feriu, ið blæs­ur burtur dagliga haftið betur enn ein kvalin dvali í sólini, spyr Simon Anholt.

Vísdómur sum søluvøra

Í síni frágreiðing sigur hann:

 »Føroyar eiga at standa í fremstu røð at bjóða seg fram til andliga endur­føðing. Aldargamli føroyski vísdómurin er vanliga skynsemið hjá bóndanum og fiski­manninum heldur enn læran hjá eystur­lendskum vísmonnum. Heimspekin hjá føroyingum er hart­vunnin fólkslig vitan um at liva í einum av­bjóð­andi umhvørvi, at brúka vit og skil ímóti harðrendu og óútrokniligu nátt­úruni.«

Minnast skal til, heldur hann, at tann einfalda trúgvin á búskaparligan vøkstur seinastu mongu árini hevur skapt týðiligan framburð á nógvum økj­um, men so hvørt sum fólk venja seg við frukt­irnar av teirra nýggja ríkidømi, tekur ein kensla av sakni og vónbroti seg upp. Var tað veruliga vert at offra so nógva lívsgóðsku fyri verðsligt ríki­dømi, hugsa tey múgvandi.

Tey spyrja, hví tey ikki gjørdust lukku­ligari, so hvørt sum tey gjørdust ríkari, og tey eru ótolin eftir at vita, nær alt fer at kennast øðrvísi. Við øktum ríki­dømi hava tey fingið eina lættari tilveru, men duga ikki at viðurkenna hetta og spyrja tí, hvørjum tey stríðast fyri. Júst hesi fólkini kunnu lokkast til ókenda gim­steinin í Norðuratlantshavi, har fólk liva í fagrasta samljóði við nátt­úruna.

Simon Anholt skrivar: »Hesi seinastu árini hava nógvar kanningar víst, at tá vit stremba eftir ríkidømi og náa tað, gevur tað eitt endamál og enntá gleði, men bert til eitt vist. Tá vit fara upp um eina ávísa inntøku, javnast gleðin, livi­aldurin og útinningin. Strembanin, offr­ini og æviga tráanin eftir einum kámum og ógreiðum máli, ið altíð flytur seg longri og longri burtur, skuggar fyri gleðini um tað, vit hava rokkið.«

Andlitini úteftir

Heilt filosofiskar eygleiðingar vóru so­statt partur av frágreiðingini, sum Simon Anholt læt føroyska Uttanríkisráðnum í fjør, men ikki bara. Hann vísti eisini á, at Føroyar heilt einfalt hava ilt við at gerast kendar uttanlands, tí ongir før­oy­ingar av álvara gera vart við seg á altjóða pallinum. Lond gera ofta tað mis­tak, at tey vísa fram bygningar, hag­tøl og søguligar hendingar, men fjøl­miðl­arnir hungra sum oftast eftir and­litum, nevnir hann.

Hetta kallar hann nýmótans alment diplomati. Tað byggir á luttøku, røkkur víða og er óformligt. Umráðandi er at fáa ein áhaldandi streym av óform­ligum føroyskum sendifólkum at geva Før­oyum andlit úteftir og læra onnur um før­oyska mentan og sereyðkenni. Føroyar eiga miðvíst at framala tílík gávurík fólk, kanska enntá við at geva teimum heiðursmerkir eins og riddara­krossar, heldur hann.

»Tað er sera týdningarmikið, at vit ásanna týdningin av fyrimyndum, sum kunnu birta upp undir nýskapan og íverk­setan í Føroyum og geva øðrum dugna­ligum fólki dirvi at traðka fram í ljós­málan, ið annars høvdu hildið seg aftur orsakað av jantelógini. Føroysku and­litini skulu takast fram sum ímyndir um før­oyska samfelagið, og tey, sum ímynda føroysku andlitini, skulu heiðr­ast alment fyrri teirra ískoyti til menn­ing og framburð í føroyska samfelagnum,« skrivar Simon Anholt.

Hann heldur, at hetta krevur eina broyting í føroyska mentalitetinum, sum er merktur av lítillætni og tøgn. Eyðkenni sum hesi kunnu ikki broytast upp á stutta tíð, men mentanarliga og sosialt broytast tey, sum tíðin líður, tí altíð fara at finnast fólk, sum vilja flyta mørk og broyta gomlu sereyðkennini. Mill­um hesi broytingarhugaðu og fram­søknu, sigur Simon Anholt, fara vit at finna framtíðar fyrimyndir og fram­tíðar um­boðsfólkini fyri Føroyar.