81 ára gamla, Petra Jonsdóttir Joensen, hevur altíð búð í Gásadali. Hon býr einsamøll í húsunum, sum pápi hennara bygdi í 1940-unum.
Húsini standa beint við Heygsá, og Heygsá er eisini eftirnavnið hjá onkrum í familjuni. Mamman var bóndadóttir í Heimistovu í Gásadali, tey rópa.
Mánadagin í vikuni bankaðu vit á dyrnar hjá Petru, sum føroyingar áður hava sæð í SvF, har hon hevur sagt frá um Gásadal og hevur spælt løg á harmoniku.
Tá vit komu á gátt, var hundur hennara Roy fremstur við úthurðina.
Í vaskirúminum, sum hevur inngongd úr durinum, stákaðist Petra hesa løtu við at taka klæðir úr vaskimaskinuni.
Spældi nøkur løg
Lagið var gott, og Petra Joensen var blíð við fremmandu gestirnar, sum høvdu ringt til hennara bert nakrar fáar minuttir frammanundan.
Vit høvdu ikki verið leingi á gátt, áðrenn hon fór eftir harmonikuni, setti seg á ein stól í stovuni og hegnisliga spældi eini tvey løg fyri okkum.
- Viðhvørt er tað eitt sindur lagt ímillum, at eg taki harmonikuna fram, og so aðrar tíðir siti eg oftari við henni. Mær dámar væl at spæla á harmoniku, og eg spæli eisini á munnharpu.
Týskvøldið, tá vit ringdu hana upp aftur, hevði hon hug at spæla eitt lag á munnharpu fyri okkum eisini, og tað gjørdi hon so meistarliga.
- Jú, eg spæli bæði á harmoniku og munnharpu, og onkuntíð syngi eg við, tá eg taki harmonikuna. Tað er vorðið eitt sindur tyngri at hála og trýsta luftina í harmonikuni nú, men tað er kanska eisini tí, at eg í seinastuni havi spælt so lítið, sigur hon brosandi.
##med4##
##med5##
Fekk krabbasjúku
Tað eru nøkur ár síðan, at Petra Joensen gjørdist einsamøll, og fyri nøkrum árum síðan fekk hon eisini krabbasjúku at dragast við, sum vit í stuttum fara at venda aftur til.
- Tað eru nøkur ár síðan, at mamma og pápi doyðu. Mamman gjørdist 92 og pápin 89, og tey doyðu bæði í sínari egnu song. Mamma lá í eina viku, men pápi doyði knappliga.
Tá Petra gjørdist sjúk av krabba fyri umleið 15 árum síðan, hevði hon kúgv í kjallaranum, og í fyrstani fekk hon systir sína, sum býr í Havn, at passa kúnna.
- Eg var fyrst í Íslandi, har eg fekk skurðviðgerð fyri krabba, og seinni var eg nógvar ferðir í Danmark til eftirviðgerðir, og hetta var yvir eina longri tíð.
Hon sigur, at kúgvin varð tikin av, meðan hon var í viðgerð.
- Triðju hvørja viku var eg í Danmark og fekk kemo, og hetta gjørdist rættiliga drúgt.
Eftir sjúkuna og tær viðgerðir, hon fekk, hevur hon verið frísk, men hon heldur ikki, at hon orkar tað sama í dag, sum hon orkaði tá.
- Men, árini eru eisini vorðin tað fleiri, leggur hon aftrat.
##med6##
##med7##
Kríatúr undir lonini
Í øllum hennara uppvøkstri høvdu tey kúgv í kjallaranum, og onkuntíð høvdu tey eisini meira enn ta einu kúnna, sum mjólkaði.
- Vit høvdu bæði kúgv, kálvar, seyð, dunnur og høsn. Eg minnist, at kjallarin var fullur við kríatúrum, og eg minnist eisini, at vit einaferð høvdu tvær kýr við kálvi.
Hon leggur aftrat, at tey høvdu eisini hund og kettu.
- Mær hevur altíð dámt væl mjólk, og tá eg var í viðgerð fyri krabba, søgdu læknarnir, at tað var gott at drekka mjólk, og tað geri eg framvegis.
Petra Joensen sigur, at hóast tey altíð høvdu nógv kríatúr, dámdi henni ongantíð, tá kríatúr vórðu dripin – heldur ikki seyður og kálvar.
- Men, skalt tú hava kríatúr, noyðist tú eisini at liva við, at tey einaferð skulu avlívast.
Tá vit spyrja, um henni hevur dámt væl kjøt, er hon skjót at svara, at veðrakjøt ongantíð hevur gagnast hjá henni, tí her er ov nógvur smakkur í.
- Hinvegin dámar mær væl lambskjøt, leggur hon aftrat.
Ikki óð eftir pengum
Hóast tey høvdu kúgv alt tað, hon minnist, seldu tey ikki nógva mjólk. Mjólkin fór fyri tað mesta til húsið og til familjuna, og so kundi onkur fáa burturav.
- Mjólk kanst tú brúka til alt, og eg plagdi eisini at geva hundinum og kettuni av mjólkini. Eg fati ikki, at fólk tíma at savna pengar til sín sjálvs. Sjálv havi eg ongantíð verið óð eftir pengum, men nú skulu fólk hava pengar fyri alt.
Petra hevur ongantíð havt koyrikortið, men hon plagar at heita á 79 ára gamla, Karl Mikkelsen, um at keypa fyri seg í Sørvági, tá henni vantar okkurt.
- Karl dámar væl at koyra, og hann er nakrar ferðir um dagin hinu megin tunnilin, sigur hon brosandi.
##med2##
##med3##
Brúkar kol og el
Í húsunum hjá Petru í Gásadali hevur ongantíð verið sentralhiti. Hon hevur ein kolkomfýr í køkinum, og síðan hevur hon nakrar el-ovnar, sum kunnu tendrast og sløkkjast eftir tørvi.
- Her brendu vit torv í sínari tíð, men tað eru nú nógv ár síðan. Eg brenni kol og ymiskt pinnabrenni, tá okkurt er, og kolið keypi eg úr Suðuroy.
Hon sigur, at hon plagar at keypa nakrar sekkir av koli í senn, og tað er næstan ikki komið fyri, at hon ikki eigur kol at brenna.
- Tá tú brennur í ovninum, dugir tú eisini at laga tað soleiðis, at glóðin í komfýrinum ikki er slóknað, tá tú kemur upp aftur morgunin eftir.
Pápi hennara skar torv, men hon sigur, at lítil og eingin torvskurður hevur verið í Gásadali nú í mong ár.
- Tá torvið var gott, gav tað so góðan royk frá sær, og í mínum uppvøkstri brendu vit bara torv, sigur hon.
Brúktur til mangt
Í Gásadali er eingin kirkja, men her er skúli og kirkjugarður – uttan at binda hesi tingini saman.
- Er ein jarðarferð í bygdini, er vanligt, at líkið fer úr skúlanum. Skúlin í bygdini hevur verið brúktur til mong ymisk endamál, og her verður eisini lisin lestur sunnudagar.
Petra Joensen sigur, at tá hon gekk í skúla í Gásadali, gingu tey í skúla í eina viku og høvdu so frí í eina, meðan lærarin var í Bø.
Millum lærararnar, hon hevði í Gásadali, var Jeffri Henriksen, sum skifti millum Gásadal og Bø, og hann var lærari í bygdini í fleiri ár.
Annað av foreldrunum hjá Jeffri var eisni úr Gásadali, og meira kann lesast um hetta í samrøðuni við Karl Mikkelsen, sum eisini er í blaðnum í dag.
- Tá eg gekk í skúla í Gásadali, vóru børn í øllum aldri í skúlanum.
Nógv tungt arbeiði
Tá vit spyrja Petru, um hon hevur ferðast nógv úr bygdini, sigur hon, at hon ongantíð hevur lagt nakað í at ferðast.
- Eg føldi tað soleiðis, at tað hevur altíð verið nógv brúk fyri mær her. Her var altíð nóg mikið at taka hond í. Heldur ikki havi eg sitið nógv við stokkum, tí eg havi altíð følt, at mín lutur var tað tyngra arbeiði.
Tá vit hittu Petru, var tað eisini freistandi at spyrja hana, um hon ongantíð hevur hugsað um at funnið sær ein maka.
- Nei, tað haldi eg ikki, eg kann siga. Tað er ikki hetta, sum hevur fylt nakað hjá mær. Eg haldi, at mannfólk eru so grenjut, sigur hon brosandi.
Mamman vaskaði skúlan, og tá mamman gjørdist sjúk, hekk Petra upp á vaskingina av skúlanum í nøkur ár.
Virða tey sum baksa
- Eg haldi, vit skulu duga betur at virða tey, sum gera tað ofta tunga og skitna arbeiði. Tá eg var sterk og betri fyri, enn eg eri í dag, gróv eg nógvar veitir og gjørdi nógv tungt arbeiði. Nú er kroppurin slitin, og serliga merki eg hetta í lendunum høgru megin, eins og ryggurin heldur ikki hevur tað so gott.
Petra Joensen leggur aftrat, at gongulagið er heldur ikki so gott longur, og tá hon fer út, plagar hon at taka stavin við sær.