Tann søguligi samgongumeirilutin við Sambandsflokkinum, Javnaðarflokkinum og Fólkaflokkinum, ið sá dagsins ljós í 2004, gav upp ond mikudagin. Fólkaflokkurin vildi ikki taka undir við fíggjarkørmunum fyri komandi árini og tók seg úr samstarvinum. Verða teir níggju mánaðirnir hjá CHE-samgonguni millum januar og september í 2008 drignir frá, helt ABC-samgongan saman í eitt og eitt hálvt valskeið. Hon gjørdist sostatt líka drúgv sum yvirtøkulandsstýrið frá 1975 til 1980 og fullveldislandsstýrið frá 1998 til 2003. Kanska prógvaði hon á tann hátt, at stevið hjá eini samgongu mangan er í lagi fyrsta valskeiðið, men í ólagi næsta valskeiðið.
Samgonguslitið hesaferð hevur leingi verið væntandi. Stevið í samgonguni hevur verið út av lagi vánaligt, og hevði samgongan ikki havt ein løgmann, sum allatíðina royndi at kyrra stríðandi partar og finna semjur, hevði samgongan verið fokin fyri einum ári síðan, tá Fólkaflokkurin heldur ikki vildi taka undir við fíggjarkørmunum. Hann slapp tá at halda fram sum tann sterki flokkurin í samgonguni, ið bæði setti seg ímóti semjum millum Sambandsflokkin og Javnaðarflokkin og legði fíggjarpolitikkin mestsum av nýggjum í fíggjarnevndini, har Anfinn Kallsberg og hinir nevndarlimirnir hugnaðu sær við at gera, sum teir vildu.
Nýggir menn á pallinum
Líkt var til, at søgan skuldi endurtaka seg í vár, men tað gjørdi hon ikki. Høvuðsorsøkin til tess var, at tveir týðandi leikarar á politiska pallinum takkaðu fyri seg, og at valdsjavnvágin millum Javnaðarflokkin og Fólkaflokkin broyttist. Í januar mynstraði Jørgen Niclasen av skútuni í Uttanríkisráðnum og vildi í staðin sleppa at vera fíggjarnevndarformaður. Samstundis fór Anfinn Kallsberg til hús eftir 30 ár í politikki. Stutt eftir fór Jóannes Eidesgaard úr Fíggjarmálaráðnum og formanssessinum í Javnaðarflokkinum, og Aksel Johannesen tók við báðum sessunum. Burtur vóru brádliga Anfinn og Jóannes, ið altíð kundu finna útav av semjast um maktina.
Fortreytirnar hjá Fólkaflokkinum fyri at gera, sum flokkinum lysti, vóru tí als ikki tær somu í ár sum í fjør. Jóannes Eidesgaard hevur í mong ár lagt størri dent á pragmatiska telving enn at standa fast við prinsipp og hugsjónir, helst fyri at varðveita maktina. Hann toldi tí Fólkaflokkin, tá flokkurin í fjør segði seg vera ímóti fíggjarkørmunum. So lagaligur er Aksel Johannesen eftir øllum at døma ikki. Hann legði til brots við at sláa fast, at Javnaðarflokkurin er ein samríkisflokkur. Hann sló fast, at 60.000 tons av makrelinum skulu seljast á uppboði, og hann kravdi at fáa at vita, um Fólkaflokkurin var við í samgonguni ella ikki.
Fólkaflokkurin gav undir samráðingunum um fíggjarkarmarnar í Fíggjarmálaðnum hinum samgonguflokkunum fatan av, at full semja var um karmarnar. Tað hava Javnaðarflokkurin og Sambandsflokkurin ið hvussu er sagt. Helst ímyndaði Jørgen Niclasen sær, at hann skuldi gera tað sama, sum Anfinn Kallsberg plagdi, nevniliga leggja fíggjarlógina eftir egnum høvdi í fíggjarnevndini, tá karmarnir komu í tingið. Tað slapp hann bara ikki fyri nýggja formanninum í Javnaðarflokkinum. Um Fólkaflokkurin var ímóti kørmunum, mátti hann siga, um hann var við ella ikki, og tá tingviðgerðin nærkaðist, varð hann noyddur at taka endaliga støðu – og fór.
Hvør er vinnari og tapari í tí, sum hent er í samgonguni, veldst um eyguni, ið síggja, men neyvan fær Jørgen Niclasen rós í øllum Fólkaflokkinum fyri sítt politiska handalag seinastu mánaðirnar. Fyrst avsegði hann sítt egna uttanríkisráð og steig í risastóru skógvarnar hjá Anfinni Kallsberg í fíggarnevndini fyri at gerast sterki maðurin har. Tá fíggjarkarmarnir vóru á veg í tingið, setti hann seg ímóti teimum, og meðan fyrrverandi fólkafloksmaðurin, Poul Michelsen, skrivaði stevnuskrá fyri sín nýggja flokk, Framsókn, hálaði Jørgen Niclasen stikkið úr samgognuni og setti seg heilt uttan fyri ávirkan. Tað hevði Anfinn Kallsberg neyvan gjørt.
Blokerandi minnilutar
Á tíðindafundinum mikumorgunin í Tinganesi og í formansumfarinum í sjónvarpinum mikukvøldið segði Kaj Leo Johannesen, løgmaður, at skulu Føroyar flytast framá, mugu fremjast bygnaðarbroytingar, ið kunnu gera samfelagið bíligari at reka. Men, segði hann eisini, minnilutar forða áhaldandi fyri, at týðandi reformar á eitt nú fiskivinnuøkinum, kommunuøkinum og eldraøkinum verða framdir. Ongin ivi er um, at hann her meinti við minnilutar í Fólkaflokkinum, og tá løgmaður nevndi hetta í Tinganesi mikumorgunin, stóð serliga ein maður og smíltist. Tað var Poul Michelsen. Hann var jú tann, sum fyrstur nevndi, at Fólkaflokkurin var læstur fastur í blokeringum.
Í Sosialinum í oktober í fjør grundgav Poul Michelsen fyri, hví hann ikki longur kundi vera partur av Fólkaflokkinum. Hann segði tá soleiðis: »Sjúkan í flokkinum er, at fleiri ynskja radikalar broytingar, og at nakrir so halda ímóti. Spyrt tú meg, hvat Fólkaflokkurin er samdur um, so síggi eg onga semju um nakað. Hann kann ikki semjast um fiskivinnureform, ikki um burðardygd, ikki um umhvørvismál, ikki um kommunalreform, sum landsstýrisfólk hjá flokkinum hava slóðað fyri á dugnaligan hátt, ikki um skúlareformin, ikki um stjórnarskipanina, ikki um tjóðskaparmál og heldur ikki um búskaparmál. Eg dugdi bara ikki at síggja, at hetta var vert at vera partur av.«
Hetta var eftir øllum at døma tað, sum Kaj Leo Johannesen eisini hevði fingið nóg mikið av, og tá Aksel Johannesen ikki vildi finna seg í, at Fólkaflokkurin førdi sín egna fíggjarpolitikk, og tilfeingisgjaldið var um at gerast veruleiki, mátti Fólkaflokkurin enda uttanfyri. Har situr hann so nú og grundar yvir, um hann gjørdi tað rætti. Men sama um blokerandi minnilutarnir í Fólkaflokkinum eru horvnir úr samgonguni, er politiska støðan ógvuliga ógreið, tí í fyrsta lagi gevur tað lítla meining at skipa nýggja samgongu í einum valári, í øðrum lagi siga allir andstøðuflokkarnir seg vera ímóti verandi fíggjarkørmum, og í triðja lagi tykjast nógv hálovaðu reformarnir at vera sera óítøkiligir.
Nú Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin leita eftir eini meining við at halda fram sum minnilutasamgonga, og andstøðuflokkarnir síggja sær ein møguleika at fáa ávirkan, er tann stóri spurningurin, hvønn politikk allir hesir flokkarnir hava at standa saman um. Teir kunnu skjótt semjast um at avgreiða makrelbýtið, so skipini sleppa til fiskiskap. Men Kaj Leo Johannesen, sum nú hevur yvirtikið Fiskimálaráðið og skal lýsa kunngerðina, ið Jacob Vestergaard skuldi lýsa, hevur havt fleiri fyrivarnir um tilfeingisgjaldið. Lýsir hann bara kunngerðina? Ella fer hann at seta tilfeingisgjaldið í verk saman við Javnaðarflokkinum og andstøðuni og so útskriva val í september?
Fløkt mál í undantaksstøðu
Onnur mál, sum hava verið nevnd sum samstarvsmál millum minnilutasamgonguna og andstøðuna, eru nógv umrøddi kommunalreformurin og pensjónsreformurin. Men kunnu tílík mál loysast úr lagdi í politiskari undantaksstøðu í einum valári? Pensjónsreformin er ikki semja um í løgtinginum, og ivamálini í honum eru so mong, at mest sannlíkt er, at málið bíðar til eftir valið. Kommunalreformurin er sambært Høgna Hoydal, formanni í Tjóðveldi, eitt so fløkt mál, at ein rúgva av fylgilógum skal samtykkjast aftrat tílíkari nýskipan. Hetta nevndi hann í sjónvarpinum mikukvøldið. Er sannlíkt, at eitt tílíkt mál kann fremjast í politiskari undantaksstøðu í einum valári? Neyvan.
Mest sannlíkt er, at lítið og onki av týdningi fæst frá hondini undir verandi politisku umstøðum, og tí munnu politisku flokkarnir vera farnir at umhugsa, hvussu ein landsstýrissamgonga skal setast saman eftir løgtingsvalið, um valið so verður í juni, september ella januar. Hvussu politiska samansetingin verður, veldst nógv um, hvønn politikk flokkarnir hava at standa saman um. Her haltar nógv í løtuni, tí hvør er kósin fyri Føroyar, ið ein samgongumeiriluti kann semjast um? Eina ferð kallaðist eitt landsstýri yvirtøkulandsstýrið, og eitt annað landsstýri kallaðist fullveldislandsstýrið. Fáa vit nú eitt nýskipanarlandsstýri, ið fer at fremja teir reformar, sum hava verið blokeraðir so leingi?
Okkurt kundi bent á hetta, og um so verður, fer eitt nýskipanarlandsstýri kanska at hava í huga gamla orðatakið um, at frá høvdinum skalt tú hvalin skera. Stjórnarskipanarlógin verður tí endaliga avgreidd og samtykt eftir føroyskum leisti og ikki samsvarandi donskum kravboðum. Kommunalreformurin verður framdur, so landið verður býtt í 7-9 kommunur. Fiskivinnureformurin verður framdur soleiðis, at kvotur og fiskidagar verða seld í tilfeingisbúð. Skúlareformurin fer at hava við sær, at skúlaeindirnar verða størri og sterkari, pensjónsnýskipanin verður framd, og kanska verður ein búskapargrunnur eisini stovnaður at goyma serligar inntøkur í at javna sveiggj við.
